Mặc dù tình trạng tiểu không kiểm soát khá phổ biến nhưng nhiều người vẫn còn bối rối khi gặp phải. Để tránh những tình huống xấu hổ xảy ra do bệnh lý này, bệnh nhân nên nắm rõ một số thông tin cơ bản về bệnh, từ đó phối hợp điều trị với bác sĩ cho hiệu quả.

1. Tiểu không tự chủ là gì?

Tiểu không kiểm soát (hay tiểu không tự chủ) là tình trạng mất kiểm soát bàng quang, khiến cho nước tiểu bị rò rỉ ra ngoài. Bất cứ ai cũng có thể mắc phải nhưng nguy cơ tiểu không tự chủ ở người già thường cao hơn người trẻ.

2. Các loại tiểu không tự chủ cùng nguyên nhân mắc phải

Có nhiều loại tiểu không tự chủ khác nhau, với nguyên nhân và đặc điểm khác nhau. Bệnh nhân cũng nên biết mình mắc loại nào để khắc phục hiệu quả hơn.

Tiểu gấp không tự chủ: Gây ra cảm giác mắc tiểu ngay lập tức. Quá trình này xảy ra quá nhanh nên bệnh nhân không kịp đến nhà vệ sinh. Nguyên nhân phổ biến nhất là bàng quang tăng hoạt (bàng quang hoạt động quá mức - có thể do nhiễm trùng đường tiểu, táo bón, đa xơ cứng, chấn thương tuỷ sống).
Tiểu không tự chủ do gắng sức: Nước tiểu chỉ rò rỉ khi bạn thực hiện một số hoạt động như cười, ho, hắt hơi, chạy, nhảy hoặc nâng vật nặng. Nguyên nhân thường gặp là do suy yếu hoặc tổn thương các cơ sàn chậu, cơ thắt niệu đạo.
Tiểu không tự chủ do bàng quang đầy: Do bàng quang thường xuyên trong tình trạng đầy ứ, từ đó rò rỉ nước tiểu liên tục. Loại này hay gặp thứ 2 ở nam giới, thường do bàng quang bị tắc nghẽn (trong phì đại tuyến tiền liệt, đột quỵ, tiểu đường, sỏi tiết niệu, khối u tiết niệu).
Tiểu không tự chủ hỗn hợp: Là tình trạng một bệnh nhân gặp nhiều tình trạng khác nhau cùng dẫn tới rò rỉ bàng quang, chẳng hạn như kết hợp tiểu không kiểm soát do gắng sức và bàng quang tăng hoạt.
Tiểu không kiểm soát chức năng: Nước tiểu rò rỉ do bệnh nhân bị suy giảm thể chất hoặc nhận thức (sa sút trí tuệ, đột quỵ, viêm khớp nặng...) khiến họ không biết mình cần đi tiểu, vị trí nhà vệ sinh hoặc không đủ sức đi bộ vào nhà vệ sinh.
Tiểu không tự chủ tạm thời: Tiểu són vì một lý do thoáng qua như nhiễm trùng hoặc tác dụng phụ của thuốc. Khi loại bỏ được nguyên nhân, tình trạng này sẽ biến mất.

3. Yếu tố làm tăng nguy cơ tiểu không kiểm soát

Tiểu không kiểm soát thường gặp ở nữ nhiều hơn nam

Những yếu tố khiến cho bạn có nhiều nguy cơ bị tiểu không kiểm soát có thể là:

Mang thai hoặc sau sinh thường
Dùng thuốc lợi tiểu, thuốc chống trầm cảm
Cà phê, rượu, hút thuốc
Táo bón kéo dài
Béo phì
Mắc dị tật bẩm sinh ảnh hưởng đến cấu trúc đường tiết niệu.

Nữ giới trải qua mang thai, sau sinh tiểu không tự chủ do cơ sàn chậu yếu đi; hoặc khi mãn kinh làm cho nội tiết giảm kéo theo giảm khả năng kiểm soát bàng quang.

4. Triệu chứng tiểu không kiểm soát

Dấu hiệu tiểu không kiểm soát điển hình là són tiểu trước khi kịp đi vệ sinh, hoặc khi đang gắng sức (hắt hơi, ho, cười, tập thể dục). Lượng nước tiểu rò rỉ có thể ít hoặc nhiều, liên tục hoặc thỉnh thoảng. Triệu chứng sẽ thay đổi tùy thuộc vào loại tiểu không tự chủ bạn mắc phải nhưng nhìn chung có thể bao gồm:

Tiểu trên 8 lần mỗi ngày.
Tiểu rắt, rất muốn tiểu nhưng mỗi lần chỉ ra một ít.
Tiểu đêm trên 2 lần.
Tiểu không tự chủ vào ban đêm (tiểu dầm).

5. Đi khám tiểu không kiểm soát như thế nào?

Ngay khi bạn nghi ngờ có những dấu hiệu của bệnh, hãy thăm khám sớm. Bác sĩ sẽ hỏi về triệu chứng, tiền sử bệnh và khám sức khỏe. Những câu hỏi gồm:

Số lần đi tiểu trong ngày.
Có rò rỉ nước tiểu giữa các lần đi vệ sinh không.
Són tiểu bao nhiêu lần mỗi năm, mỗi lần khoảng bao nhiêu nước tiểu.
Lần đầu tiên bị són tiểu là khi nào.
Đã và đang dùng thuốc gì.
Từng mang thai, sinh con mấy lần.

Đây là những câu hỏi giúp bác sĩ phân loại sơ bộ loại tiểu không kiểm soát bạn đang gặp phải. Từ đó, họ sẽ chỉ định các xét nghiệm chuyên sâu hơn gồm:

Khám vùng chậu: Kiểm tra sức mạnh cơ sàn chậu và tìm kiếm các vấn đề khác gây són tiểu nếu có.
Khám trực tràng bằng ngón tay: Kiểm tra kích thước tuyến tiền liệt xem có phì đại hay không.
Xét nghiệm nước tiểu: Tìm kiếm dấu hiệu nhiễm trùng hoặc có máu trong nước tiểu.
Siêu âm bàng quang: Quan sát đánh giá khả năng làm rỗng của bàng quang.
Kiểm tra khả năng chịu áp lực: Áp dụng với những người bị són tiểu khi ho, chạy, nhảy,... Bác sĩ cho bệnh nhân lặp lại các động tác đó xem có thấy són tiểu không.
Đo lượng nước tiểu rò rỉ: Bệnh nhân dán miếng lót đặc biệt vào bên trong quần để thấm hút nước tiểu. Bác sĩ sẽ đo được lượng nước tiểu thấm vào là bao nhiêu.
Xét nghiệm niệu động học: Kiểm tra sức chứa của bàng quang, thời gian nhịn tiểu trong bao lâu và khả năng làm rỗng bàng quang đến mức nào.

6. Cách điều trị tiểu không tự chủ

Cách điều trị tiểu không kiểm soát có thể khác nhau giữa mỗi người

Cách khắc phục tình trạng này sẽ được bác sĩ tư vấn dựa trên loại tiểu không kiểm soát là gì, gồm có: thay đổi lối sống, vật lý trị liệu, thuốc, phẫu thuật hoặc thủ thuật.

6.1. Tiểu không tự chủ uống thuốc gì?

Thuốc trị tiểu không tự chủ nhằm mục đích:

Ngăn chặn các tín hiệu thần kinh gây ra bàng quang tăng hoạt
Giãn cơ giúp bàng quang được làm rỗng hoàn toàn mỗi lần đi tiểu
Người đang mãn kinh được bổ sung hormon estrogen đặt âm đạo giúp phục hồi chức năng bàng quang.
Thu nhỏ tuyến tiền liệt ở nam giới có phì đại tuyến này.

Bác sĩ có thể cho bạn bắt đầu dùng thuốc ở liều thấp, sau đó mới tăng dần đến khi đạt hiệu quả như mong muốn. Điều này giúp theo dõi hiệu quả của thuốc, đồng thời giảm nguy cơ tác dụng phụ.

6.2. Cách chữa tiểu không tự chủ tại nhà từ chính lối sống

Một số bệnh nhân chỉ cần thay đổi sinh hoạt hàng ngày mà không cần bất kỳ phương pháp điều trị tiểu không kiểm soát nào khác. Bác sĩ có thể hướng dẫn bạn:

Tránh táo bón.
Tập uống nước, đi tiểu theo giờ cố định.
Đi tiểu trước khi có hoạt động thể chất.
Tránh nâng vật nặng.
Tập bài Kegel để tăng cường sức mạnh của cơ sàn chậu.
Giảm uống chất lỏng trước khi hoạt động, bao gồm các loại đồ uống có chứa caffein. Ai bị tiểu nhiều, tiểu đêm cần tránh uống nước trước khi đi ngủ.
Mặc quần lót hoặc mang miếng lót thấm hút nước tiểu cả ngày.
Tập tăng dần thời gian nhịn giữa mỗi lần đi tiểu.
Giữ cân nặng bình thường, đặc biệt là số đo vòng eo.
Không hút thuốc.
Dùng dụng cụ đặt âm đạo, giúp nén niệu đạo để giảm chứng tiểu không tự chủ do căng thẳng.

6.3. Phẫu thuật và thủ thuật

Một số can thiệp sau đây có thể được bác sĩ tư vấn cho bạn:

Tiêm chất làm đầy vào niêm mạc niệu đạo và cổ bàng quang để thu hẹp lỗ bàng quang, giảm són tiểu.
Tiêm botox đều đặn để làm giãn cơ bàng quang.
Dùng thiết bị điều biến thần kinh, kích thích các dây thần kinh chỉ đạo bàng quang để tăng khả năng kiểm soát bộ phận này.
Đặt dải nâng đỡ bàng quang, giúp treo bàng quang ở vị trí bình thường.
Dùng van niệu đạo nhân tạo cho người bị són tiểu do gắng sức, thường sau phẫu thuật cắt tuyến tiền liệt để điều trị ung thư. Thiết bị này giữ lại nước tiểu ở trong bàng quang cho đến khi bệnh nhân sẵn sàng đi vệ sinh.
Dùng ống thông tiểu nếu cần.

Có một số trường hợp chỉ bị tiểu không kiểm soát tạm thời, sẽ tự hết khi xử lý được nguyên nhân. Nhưng nếu tình trạng này xuất phát từ lý do mạn tính thì bạn phải điều trị lâu dài, thậm chí suốt đời. Để tránh những tình huống xấu hổ có thể gặp phải do són tiểu, đồng thời kiểm soát hiệu quả, bạn nên thăm khám càng sớm càng tốt. Đừng tự ti giấu bệnh sẽ chỉ khiến tình trạng của bạn ngày càng trầm trọng hơn.

Phụ Khoa Bệnh viện Phương Nam - Điểm đến chăm sóc sức khỏe sinh sản toàn diện của người phụ nữ

Chẩn đoán và điều trị toàn diện bệnh lý phụ khoa: Từ viêm nhiễm thường gặp đến các bệnh lý phức tạp như u nang buồng trứng, u xơ tử cung; đồng thời theo dõi mức độ triệu chứng và ảnh hưởng đến chất lượng sống trước và sau điều trị để đánh giá hiệu quả.
Đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm: Tiêu biểu là BS.CKII Văn Phụng Thống với hơn 35 năm kinh nghiệm Sản Phụ khoa, đã xử trí thành công nhiều ca bệnh khó và phức tạp.
Hội chẩn đa chuyên khoa, đồng quyết định điều trị: Bác sĩ cùng khách hàng lựa chọn phương án phù hợp, tôn trọng nhu cầu bảo tồn tử cung, chức năng sinh sản và kế hoạch mang thai của khách hàng trong tương lai.
Nổi bật với phẫu thuật nội soi xâm lấn tối thiểu: Cá thể hóa phương pháp theo từng khách hàng, ưu tiên can thiệp tối thiểu để đạt hiệu quả tối ưu.
Phục hồi sớm sau phẫu thuật: Áp dụng chương trình phục hồi sớm (ERAS) giúp giảm đau, giảm nguy cơ nhiễm trùng, vận động sớm, rút ngắn thời gian hồi phục và xuất viện.
Trang thiết bị và quy trình hiện đại: Máy siêu âm Voluson Expert 22 hỗ trợ quan sát rõ tổn thương và nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán; máy nhũ ảnh 3D cùng quy trình chăm sóc đạt chuẩn quốc tế JCI góp phần bảo đảm an toàn và chất lượng điều trị.
Nơi chăm sóc sức khỏe phụ khoa chủ động cho người phụ nữ: Đa dạng chương trình từ khám sức khỏe tiền hôn nhân, chăm sóc thai kỳ toàn diện đến chăm sóc sức khỏe tiền mãn kinh – mãn kinh, đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ở mỗi độ tuổi và cột mốc của người phụ nữ.