Viêm Và Phì Đại VA, Amidan Ở Trẻ Em: Triệu Chứng & Điều Trị

Viêm VA ở trẻ em là một trong những bệnh lý tai mũi họng phổ biến nhất ở nhóm tuổi từ 6 tháng đến 6 tuổi. Mặc dù là bệnh lành tính, viêm VA nếu không được phát hiện và điều trị đúng cách có thể dẫn đến nhiều hậu quả lâu dài như nghẹt mũi kéo dài, thở khò khè, ngủ ngáy, viêm tai giữa tái phát và ảnh hưởng đến khả năng nghe, nói, thậm chí là sự phát triển toàn diện của trẻ.

VA là gì? viêm VA là gì?

VA là 2 chữ viết tắt của cụm từ tiếng pháp “Végétations Adénoides’’, y văn quốc tế ngày nay gọi là amidan vòm (tiếng Anh là adenotonsillar hay adenoid).VA là tổ chức nhiều tế bào bạch cầu (lympho) ở vòm mũi họng, khi bị viêm và quá phát thành các khối to hay còn gọi là sùi vòm họng sẽ cản trở việc hít thở không khí.

VA được hình thành từ tháng thứ 3 đến tháng thứ 7 của thai kì và phát triển đầy đủ ở trẻ sơ sinh. VA trở thành nơi cư trú của vi khuẩn ngay từ tuần lễ đầu tiên sau khi sinh. VA to lên trong thời kì phát triển của trẻ cho đến 6 - 7 tuổi, nhằm tạo miễn dịch chống lại vi khuẩn, virus, dị nguyên và các chất kích thích trong thức ăn và không khí. Sau đó VA thường thoái triển dần và teo nhỏ lại trước dậy thì.

VA có độ dày khoảng 4-5mm, nằm ở đường thở vì thế dòng không khí khi đi qua mũi sẽ được dẫn qua VA rồi mới vào phổi. VA có vai trò quan trọng đối với hệ thống miễn dịch tự nhiên trong cơ thể bởi những tác dụng sau:

Tạo ra lá chắn bảo vệ đường hô hấp trên khỏi những tác nhân gây bệnh.
Nhận diện các tác nhân gây bệnh trong dòng không khí được dẫn vào.
Kích hoạt hệ thống bạch cầu tiêu diệt chúng, tránh để tạo thành những bệnh lý liên quan.

VA đóng vai trò quan trọng trong các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên. Phì đại VA ở trẻ em có thể gây bít tắc cửa mũi sau, dẫn tới các biểu hiện: thở mũi, chảy nước mũi, ngừng thở khi ngủ, nói kém, khó ăn, viêm xoang mạn tính, viêm tai giữa mủ hoặc viêm tai giữa thanh dịch cũng như sự phát triển bất thường của xương mặt.

Vì sao viêm VA ở trẻ em dễ bị bỏ sót?

Trong giai đoạn đầu, triệu chứng của viêm VA thường bị nhầm với cảm cúm thông thường hoặc viêm hô hấp trên. Trẻ có thể chỉ đơn giản là nghẹt mũi, chảy mũi kéo dài, ho về đêm, hoặc ngủ không yên giấc. Tuy nhiên, khi VA bị viêm mạn tính, bé có xu hướng thở bằng miệng, ăn uống kém, hay cáu gắt, mệt mỏi, chậm phát triển thể chất.

Theo các chuyên gia, trẻ em đi nhà trẻ sớm, tiếp xúc với môi trường ô nhiễm hoặc có cơ địa dị ứng là nhóm nguy cơ cao bị viêm VA mạn tính.

Viêm VA cấp tính

Bệnh Viêm VA cấp tính thường xảy ra ở trẻ từ 6 - 7 tháng tuổi đến 4 tuổi nhưng cũng có khi gặp ở trẻ lớn hơn, khởi bệnh đột ngột, trẻ bị sốt, 38 - 39 độ C, đôi khi sốt cao đến 40 độ C hoặc không sốt.

Triệu chứng quan trọng nhất của viêm VA cấp tính là ngạt mũi, ngạt nặng dần, ngạt một bên rồi hai bên. Trẻ thở khó khăn, thường phải há miệng thở, thở khụt khịt, khóc hoặc nói giọng mũi kín … Trẻ có thể bỏ bú hoặc bú ngắt quãng vì không thở được bằng mũi.

Các triệu chứng khác của viêm VA cấp tính là chảy nước mũi ra phía trước và xuống dưới họng: nước mũi lúc đầu trong về sau đục. VA càng to thì ngạt mũi và chảy mũi càng tăng. Viêm VA phát triển lâu ngày thường dẫn đến chảy nước mũi thường xuyên, nước màu vàng hoặc xanh. Ho thường xuất hiện muộn hơn, vào ngày thứ hai hoặc thứ ba. Trẻ ho do khô miệng vì thường xuyên thở bằng miệng hoặc do dịch chảy xuống từ vòm mũi họng, gây viêm họng. Trẻ mệt mỏi, biếng ăn, quấy khóc, hơi thở có mùi hôi khó chịu. Có thể có rối loạn tiêu hóa: nôn trớ, tiêu chảy. Trẻ nghe kém.

Khám lâm sàng có thể thấy các khe và hốc mũi đọng dịch mũi, niêm mạc mũi nề đỏ; Niêm mạc họng đỏ, thành sau họng có dịch mũi chảy từ trên vòm xuống; Sưng hạch góc hàm.

Những triệu chứng kể trên là dấu hiệu của viêm VA không biến chứng.

Viêm VS mãn tính

Viêm VA mạn tính là tình trạng quá phát và xơ hoá của tổ chức này sau nhiều lần viêm cấp tính.

Hai dấu hiệu chủ yếu của viêm VA mạn tính là chảy nước mũi và ngạt mũi mạn tính.

Trẻ chảy nước mũi trong hoặc nhày, cũng có thể chảy nước mũi mủ (bội nhiễm). Chảy mũi thường kéo dài.
Ngạt mũi có nhiều mức độ, ít thì chỉ ngạt về đêm, nhiều thì ngạt suốt ngày, thậm chí tắc mũi hoàn toàn. Trẻ phải thở bằng miệng, nói hoặc khóc giọng mũi.

Nếu viêm VA kéo dài, không được điều trị, trẻ bị thiếu oxy mạn tính có thể gây nên những biến đổi đặc trưng:

Chậm phát triển thể chất và tinh thần, chậm chạp, kém hoạt bát.
Khó ngủ, nghiến răng khi ngủ, ngủ ngáy, ngủ không yên giấc, thường giật mình, đái dầm. Trường hợp nặng có thể xuất hiện những cơn ngừng thở trong lúc ngủ.
Rối loạn phát triển khối xương mặt: trẻ thường xuyên thở miệng, mũi ít được sử dụng nên qua nhiều năm chóp mũi trở nên nhỏ hơn, mũi tẹt, trán dô. Mặt dài, hàm trên vẩu, răng hàm trên mọc lởm chởm, hàm dưới hẹp, luôn hở miệng, vẻ mặt kém nhanh nhẹn. Đó là vẻ mặt đặc trưng của trẻ viêm VA, hậu quả của thở miệng kéo dài trong thời kỳ khuôn mặt đang phát triển. Tuy nhiên, những dấu hiệu này không phải lúc nào cũng đầy đủ.

VA phì đại

Tình trạng viêm VA quá phát hay sự quá phát của VA được chia thành 4 độ, dựa theo mức độ che lấp cửa mũi sau:

VA phì đại độ I: che lấp dưới 25% cửa mũi sau
VA phì đại độ II: che lấp dưới 50% cửa mũi sau
VA phì đại độ III: che lấp dưới 75% cửa mũi sau
VA phì đại độ IV: che lấp từ 75% cửa mũi sau trở lên.

Các biến chứng của viêm VA

Viêm VA có thể dẫn đến các biến chứng gần (viêm mũi họng, viêm tai giữa, viêm xoang...) và các biến chứng xa (viêm thanh, khí phế quản, viêm đường ruột...).

Biến chứng gần:

Viêm mũi họng: viêm VA kéo dài khiến thể tích VA tăng lên, ngăn cản không khí ra vào, khiến trẻ bị nghạt mũi. Nước có ở mũi không thoát hơi được sẽ đọng lại ngày càng nhiều và chảy ra phía trước, gây chảy nước mũi trong. Nếu tình trạng nghạt mũi kéo dài, vi khuẩn cộng sinh trong mũi sẽ trở thành vi khuẩn gây bệnh, khiến nước mũi trở thành đục.
Viêm tai giữa: là biến chứng thường gặp của V.A. Thường có hai loại: Viêm tai giữa cấp mủ là biến chứng của viêm V.A cấp và viêm tai giữa thanh dịch hoặc mủ nhầy là biến chứng của viêm V.A mạn tính.
Viêm xoang: VA to gây bít tắc cửa mũi sau, ứ đọng dịch gây viêm xoang.

Biến chứng xa:

Viêm thanh quản, khí quản.
Viêm phế quản: Sau vài ngày sốt, chảy mũi và ho, trẻ sốt cao hơn, ho nhiều dữ dội, thở khò khè và nhanh, nếu nặng có thể có dấu hiệu khó thở, tím tái.
Viêm đường ruột.

Khi nào cần nạo VA cho trẻ?

Nạo VA sẽ chỉ được bác sĩ tai mũi họng đề cập sau quá trình bệnh lý kéo dài, bao gồm viêm VA mạn tính tái đi tái lại nhiều lần, gây biến chứng gần và xa; VA phì đại khiến trẻ phải thở bằng miệng, nghẹt mũi, ngủ ngáy, ngủ không yên giấc, ngừng thở khi ngủ...

Trên thực tế, ngay cả khi bác sĩ đã cân nhắc kỹ và chỉ định nạo VA cho trẻ vì không có lựa chọn nào khác, một số phụ huynh vẫn tỏ ra quá dè dặt, nhất quyết không cho con phẫu thuật vì e ngại khả năng miễn dịch của trẻ giảm sút nhiều sau can thiệp. Cần hiểu rằng VA bị viêm nhiễm kéo dài và quá phát chẳng những không thể duy trì chức năng miễn dịch của mình mà còn dẫn tới nhiều biến chứng như:

Viêm VA có thể lớn đến mức gây cản trở việc thở của trẻ, khiến trẻ phải thở miệng, ngủ ngáy và thậm chí ngừng thở khi ngủ. Thiếu oxy não thường xuyên sẽ ảnh hưởng không tốt tới sự phát triển thể chất và trí tuệ, khả năng học tập cũng như hành vi của trẻ. VA quá lớn cũng ảnh hưởng tới khứu giác và vị giác của các bé.
VA phì đại có thể gây bít tắc vòi tai, dẫn tới nhiễm trùng tai, giảm thính lực và ảnh hưởng tới phát triển ngôn ngữ.
VA phì đại có thể khiến dịch nhầy tích tụ trong các xoang hoặc gây viêm xoang tái phát.

Ngoài ra, VA bị viêm thường xuyên sẽ là nơi trú ngụ của các vi khuẩn gây bệnh, từ đó chúng có thể tấn công các cơ quan khác như mũi họng, xoang, tai, thanh khí phế quản, tim, thận...

VA là 1 trong 6 thành phần của vòng bạch huyết Waldayer, không phải cơ quan duy nhất thực hiện chức năng sản sinh miễn dịch giúp cơ thể chống lại các bệnh nhiễm khuẩn hô hấp. Vì vẫn có tổ chức tương tự đảm đương cùng nhiệm vụ nên việc nạo VA hoặc cắt amidan không ảnh hưởng quá nhiều đến khả năng chống nhiễm trùng của trẻ.

Không phải mọi trường hợp viêm VA đều phải phẫu thuật cắt bỏ. Viêm VA không biến chứng ở trẻ em là quá trình có lợi cho cơ thể vì giúp hình thành miễn dịch, chúng chỉ trở thành bệnh lý khi tái phát thường xuyên hoặc có biến chứng, nhất là biến chứng viêm tai giữa.

Quy trình khám và điều trị viêm VA ở Bệnh Viện Phương Nam

Tại phòng khám chuyên khoa nhi - Bệnh viện Phương Nam (được nhiều phụ huynh tin tưởng như một bệnh viện nhi uy tín), trẻ sẽ được trải nghiệm không gian thăm khám nhẹ nhàng, êm ái cùng thiết bị nội soi hiện đại, đồng hành cùng đội ngũ bác sĩ nhi và bác sĩ nhi khoa trực tiếp khám cho trẻ nhỏ. Các bác sĩ sẽ thực hiện thăm khám VA qua các bước:

Khám tai mũi họng: Khám lâm sàng trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng nhi
Nội soi tai mũi họng đánh giá VA: Khám VA bằng nội soi qua đường miệng hoặc đường mũi là phương tiện chẩn đoán viêm VA tốt nhất hiện nay. Có thể nhìn thấy VA, đánh giá được kích thước của VA theo phân độ quá phát và tình trạng viêm của VA.
Tư vấn điều trị cho từng trường hợp trẻ

Phòng khám chuyên khoa Tai Mũi Họng Nhi - Bệnh viện Phương Nam điều trị các vấn đề tai mũi họng ở trẻ em:

Viêm mũi, viêm xoang, viêm tai giữa ở trẻ nhỏ
Sốt kèm nghẹt mũi, chảy mũi; sốt kèm đau họng, ho đàm; hoặc sốt kèm đau tai.
Điều trị tình trạng ho kéo dài, chảy mũi và nghẹt mũi kéo dài ở trẻ.
Xử lý an toàn các trường hợp chảy máu mũi, chảy máu tai, hoặc trẻ ho khạc đàm lẫn máu.
Kiểm tra VA, amidan: Đặc biệt cần thiết khi trẻ có biểu hiện ngủ ngáy hoặc chiều cao tăng chậm (cần khám để kiểm tra xem VA có bị phì đại hay không).
Xử lý an toàn trong các trường hợp cần cấp cứu trẻ nhỏ mắc dị vật đường tai mũi họng.
Nội soi & thủ thuật đường tai mũi họng êm ái cho trẻ em.

Ba mẹ đặt lịch Khám nhi theo thông tin dưới đây:
🏥 PHÒNG KHÁM CHUYÊN KHOA TAI MŨI HỌNG NHI - BỆNH VIỆN PHƯƠNG NAM
📞 Hotline đặt lịch: 1900 54 54 66
📍 Địa chỉ: Lầu 4 Bệnh viện Phương Nam, số 02 Nguyễn Lương Bằng, P. Tân Mỹ, TP.HCM

Tập Đoàn Y Tế Phương Châu – 15 năm phụng sự từ tâm

Tập đoàn y tế Phương Châu gồm 4 bệnh viện tại Miền Nam Việt Nam: Bệnh viện Phương Nam (Thành phố Hồ Chí Minh), Phương Châu Cần Thơ, Phương Châu Sa Đéc và Phương Châu Sóc Trăng, với hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe toàn diện Sản - Phụ khoa, Nhi Khoa - Sơ sinh, IVF - Nam Khoa, Đa khoa và Thẩm mỹ, bảo vệ sức khỏe cho người phụ nữ và cả gia đình. Tập đoàn Y tế Phương Châu với 15 năm phụng sự từ tâm, đạt các chuẩn quốc tế gồm JCI, JCI Enterprise (đầu tiên tại Đông Nam Á và 1 trong 10 hệ thống y tế trên thế giới), RTAC (IVF), ISO 15189, và Lotus Award (USA), Nuôi con bằng sữa mẹ xuất sắc (bởi Alive & Thrive), cam kết mang lại chăm sóc an toàn – nhân văn – lấy người bệnh làm trung tâm.

Bệnh viện Phương Nam
📞 Tổng đài tư vấn & Đặt lịch: 1900 54 54 66
🚨 Cấp cứu (24/7): (028) 7305 7979
📍 Địa chỉ: Số 2 Nguyễn Lương Bằng, Phường Tân Mỹ, TP. HCM