Chủ động phòng ngừa bệnh não mô cầu cho trẻ em và người lớn

Bệnh do não mô cầu là một bệnh truyền nhiễm cấp tính rất nguy hiểm, có thể khởi phát đột ngột và đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

BỆNH DO NÃO MÔ CẦU LÀ GÌ?

Bệnh do não mô cầu (Meningococcal disease) do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, với hai bệnh cảnh điển hình là viêm màng não hoặc nhiễm trùng máu, hoặc có thể kết hợp cùng lúc cả hai thể bệnh. 

Bệnh do não mô cầu là một trong những bệnh nhiễm trùng cấp tính nguy hiểm nhất. Do vi khuẩn có thể cư trú ở vùng mũi họng của người khỏe mạnh (người lành mang trùng), mầm bệnh rất dễ lây truyền thầm lặng qua giọt bắn đường hô hấp khi tiếp xúc gần. 

Đây là căn bệnh có diễn tiến rất nhanh và có thể gây tử vong chỉ trong vòng vài giờ. Trên toàn cầu, bệnh xuất hiện ở khắp các nơi trên thế giới dưới dạng các ca mắc tản phát hoặc bùng phát thành dịch.

ĐỐI TƯỢNG NGUY CƠ CỦA BỆNH DO NÃO MÔ CẦU

Bất kỳ ai cũng có thể mắc bệnh, trong đó trẻ nhỏ dưới 1 tuổi với hệ miễn dịch non nớt và thanh thiếu niên từ 16 đến 23 tuổi thường xuyên sinh hoạt trong môi trường tập thể là những đối tượng có nguy cơ cao nhất.

Vi khuẩn Neisseria meningitidis lây truyền qua đường hô hấp từ người bệnh hoặc người lành mang vi khuẩn thông qua các hành vi như ho, hắt hơi, nói chuyện, tiếp xúc với các giọt bắn đường hô hấp hoặc dùng chung vật dụng cá nhân. 

Bệnh thường xảy ra ở trẻ em dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên và những người chưa được tiêm vắc xin phòng bệnh. Bên cạnh đó, nhóm người bị suy giảm miễn dịch như người bị tổn thương chức năng lách hoặc đã phẫu thuật cắt lách, người nhiễm HIV, người đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, người đang mắc nhiễm trùng hô hấp, người có thói quen hút thuốc lá hay những người đi du lịch ra vào vùng dịch tễ cũng có nguy cơ nhiễm bệnh rất cao.

CÁC NHÓM VI KHUẨN GÂY BỆNH DO NÃO MÔ CẦU

Điều kiện môi trường cũng đóng vai trò thúc đẩy bệnh lây lan, điển hình là tại những nơi tập trung đông người có môi trường sinh sống chật hẹp, không thông thoáng như nhà trẻ, trường học, ký túc xá, khu công nghiệp hoặc doanh trại quân đội... Về mặt thời tiết, bệnh thường dễ bùng phát vào mùa đông và mùa xuân khi nhiệt độ chuyển lạnh, hanh khô. 

Về phân nhóm vi khuẩn gây bệnh, hiện có tất cả 12 nhóm huyết thanh đã được ghi nhận. Trong số đó, có 6 nhóm chính từng gây ra các vụ dịch trên toàn cầu gồm nhóm A, B, C, W-135, X và Y. Riêng tại Việt Nam, các nhóm huyết thanh thường gặp gồm có nhóm A, B, C, W-135 và Y.

CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA BỆNH DO NÃO MÔ CẦU CHỦ ĐỘNG HIỆU QUẢ

Tiêm chủng đầy đủ giúp phòng ngừa bệnh do não mô cầu hiệu quả nhất

Tiêm vắc xin đầy đủ là biện pháp chủ động và hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh do não mô cầu. Người dân nên chủ động đến các cơ sở tiêm chủng để được bác sĩ tư vấn tiêm đầy đủ các loại vắc xin phòng ngừa các chủng não mô cầu phổ biến (như nhóm A, B, C, Y, W-135). 

• Vaccine chống lại bệnh não mô cầu xâm lấn do Neisseria meningitidis nhóm B (Bexsero do Ý sản xuất). Giá thuốc: 1,795,000đ (Chưa bao gồm phí khám và công tiêm)
• Vaccine phòng bệnh do não mô cầu (nhóm A, C, Y, W-135) (Menquadfi do Mỹ sản xuất). Giá thuốc: 1,760,000đ (Chưa bao gồm phí khám và công tiêm)
  

Giữ vệ sinh cá nhân phòng ngừa bệnh do não mô cầu

Bên cạnh tiêm chủng, việc duy trì thói quen vệ sinh cá nhân hằng ngày giúp giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm. 

Mỗi người cần thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay; tuyệt đối không dùng chung các vật dụng cá nhân dính dịch tiết hầu họng (như ly uống nước, chén bát, bàn chải đánh răng); giữ nhà cửa, nơi làm việc thông thoáng và hạn chế tụ tập trong không gian kín. Luyện tập thể thao, ăn uống đủ chất, không hút thuốc lá. Hạn chế tiếp xúc gần với người nghi mắc bệnh.

Phòng ngừa trong cộng đồng bệnh do não mô cầu

Đeo khẩu trang; phát hiện sớm và cách ly kịp thời; khám bác sĩ ngay khi sốt cao, đau đầu, nghi ngờ có tiếp xúc với yếu tố nguy cơ; điều trị dự phòng cho những người tiếp xúc gần với người bệnh; truyền thông - giáo dục sức khỏe cho cộng đồng về ý thức phòng bệnh.

Vệ sinh, thông thoáng nhà cửa, lớp học; khử trùng bề mặt đồ chơi, dụng cụ sinh hoạt.

NHẬN BIẾT CÁC TRIỆU CHỨNG BỆNH DO NÃO MÔ CẦU 

Bệnh có thời gian ủ bệnh trung bình kéo dài từ 3 đến 4 ngày. Trong giai đoạn khởi phát này, các biểu hiện ban đầu như hắt hơi, sổ mũi, mệt mỏi rất dễ bị nhầm lẫn với bệnh cảm cúm thông thường, tuy nhiên sau đó bệnh sẽ chuyển biến nặng lên rất nhanh chóng.

Ở thể viêm màng não, người bệnh thường sốt cao đột ngột kèm rét run, đau đầu dữ dội, nôn mửa (nôn vọt, không liên quan đến bữa ăn), cổ cứng, sợ ánh sáng, rối loạn ý thức, co giật, hôn mê, có thể tử vong. Riêng ở đối tượng trẻ nhỏ, triệu chứng thường biểu hiện qua việc bỏ bú, quấy khóc, ngủ li bì hoặc có dấu hiệu thóp phồng trước khi rơi vào tình trạng nguy kịch.

Đối với thể nhiễm khuẩn huyết, các dấu hiệu đặc trưng bao gồm sốt cao đột ngột, rét run, đau cơ, đau nhức khớp toàn thân và xuất hiện tử ban ở vùng đùi, cẳng chân cùng thân mình, các nốt tử ban này có thể nhanh chóng lan rộng và bị hoại tử ở phần trung tâm. Nguy hiểm hơn cả là tình trạng nhiễm khuẩn huyết tối cấp diễn tiến cực kỳ nhanh chỉ trong vòng vài giờ, đẩy bệnh nhân vào sốc nhiễm khuẩn, tụt huyết áp, suy đa tạng, rối loạn đông máu toàn thân và tử vong.

NHẬN BIẾT SỚM CÁC DẤU HIỆU BỆNH DO NÃO MÔ CẦU Ở TRẺ EM VÀ NGƯỜI LỚN

Việc nhận biết sớm các triệu chứng cảnh báo có ý nghĩa sống còn để kịp thời đưa người bệnh đi cấp cứu. 

Triệu chứng bệnh do não mô cầu ở người lớn

Người lớn và trẻ lớn khi mắc bệnh thường sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, cứng cổ, lơ mơ, sợ ánh sáng, buồn nôn và có thể xuất hiện mảng bầm tím lan nhanh trên da. 

Triệu chứng bệnh do não mô cầu ở trẻ nhỏ

Trong khi đó, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ lại biểu hiện qua tình trạng lờ đờ, khó đánh thức, quấy khóc liên tục, bú kém, nôn mửa hoặc có vùng thóp trước trên đỉnh đầu bị phồng lên.

BIẾN CHỨNG NGUY HIỂM CỦA BỆNH DO NÃO MÔ CẦU

Hậu quả của bệnh do não mô cầu rất nặng nề khi tỷ lệ tử vong dao động từ 8-15%, thậm chí có thể lên tới 40-50% nếu bệnh nhân rơi vào tình trạng sốc ở thể nhiễm khuẩn tối cấp dù đã được tiếp cận chẩn đoán và điều trị y tế. 

Đối với khoảng 10-20% trường hợp người bệnh sống sót, họ vẫn phải gánh chịu nhiều biến chứng kéo dài suốt đời như điếc, mù lòa, chậm phát triển trí tuệ, động kinh, yếu liệt tay chân, để lại sẹo hoại tử trên da, hoại tử chi hoặc suy thận mạn tính.

LỜI KHUYÊN CỦA BÁC SĨ VỀ BỆNH DO NÃO MÔ CẦU

Bệnh do não mô cầu là một trường hợp cấp cứu y khoa khẩn cấp. Nếu bản thân hoặc bất kỳ thành viên nào trong gia đình xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ trên, người dân tuyệt đối không tự điều trị tại nhà mà cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí kịp thời, tránh những hậu quả đáng tiếc. Việc chậm trễ dù chỉ vài giờ cũng có thể phải trả giá bằng cả mạng sống.

Đối với các trường hợp có tiếp xúc gần với người được xác định mắc bệnh, việc sử dụng kháng sinh dự phòng theo đúng chỉ định của nhân viên y tế là vô cùng cần thiết nhằm loại bỏ vi khuẩn khu trú ở hầu họng, cắt đứt chuỗi lây truyền và ngăn chặn mầm bệnh phát triển.

Nguồn: HCDC