Tiền sản giật là một trong những biến chứng sản khoa nguy hiểm, có thể xuất hiện sau tuần thai thứ 20 và diễn tiến nhanh, ảnh hưởng đến nhiều cơ quan của người mẹ cũng như sự phát triển của thai nhi.
Đáng lưu ý, tiền sản giật không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng những triệu chứng rõ ràng. Có trường hợp mẹ bầu chỉ phát hiện bất thường khi khám thai định kỳ. Khi bệnh tiến triển nặng, mẹ có thể đối mặt với sản giật, tổn thương gan, thận, não, nhau bong non hoặc hội chứng HELLP – một biến chứng nặng có thể đe dọa tính mạng mẹ và bé.
Vì vậy, khám thai đúng lịch và tầm soát nguy cơ tiền sản giật từ sớm đóng vai trò rất quan trọng trong việc chủ động bảo vệ thai kỳ.
Tiền sản giật là gì?
Tiền sản giật là tình trạng tăng huyết áp xuất hiện sau tuần thai thứ 20, thường đi kèm protein trong nước tiểu hoặc các dấu hiệu tổn thương cơ quan mẹ.
Không phải mọi trường hợp tiền sản giật đều có protein niệu. Bác sĩ có thể chẩn đoán tiền sản giật khi mẹ bầu có tăng huyết áp kèm các biểu hiện tổn thương cơ quan như gan, thận, hệ thần kinh hoặc giảm tiểu cầu.
Một số yếu tố làm tăng nguy cơ tiền sản giật gồm:
- Mang thai lần đầu.
- Mang đa thai.
- Có tiền sử tiền sản giật ở lần mang thai trước hoặc tiền sử gia đình.
- Tăng huyết áp mạn tính, đái tháo đường, bệnh thận hoặc một số bệnh lý tự miễn.
- Thừa cân, béo phì.
- Một số yếu tố liên quan đến tuổi mẹ và đặc điểm thai kỳ.
Những dấu hiệu nào cần lưu ý?
Tiền sản giật có thể diễn tiến âm thầm, vì vậy mẹ bầu không nên chỉ chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới đi khám.
Một số dấu hiệu cảnh báo cần được kiểm tra sớm gồm:
- Huyết áp tăng: Huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên sau tuần thai thứ 20 cần được đánh giá bởi nhân viên y tế, đặc biệt khi kết quả tăng lặp lại.
- Đau đầu dữ dội, kéo dài: Có thể kèm hoa mắt, nhìn mờ hoặc nhạy cảm với ánh sáng.
- Đau vùng thượng vị hoặc hạ sườn phải: Đây có thể là dấu hiệu liên quan đến tổn thương gan.
- Phù bất thường: Phù đột ngột, tăng nhanh, đặc biệt ở mặt và bàn tay, cần được kiểm tra. Tuy nhiên, phù đơn thuần không đủ để chẩn đoán tiền sản giật.
- Tiểu ít: Có thể là biểu hiện của ảnh hưởng đến chức năng thận.
- Thai máy giảm: Đây là dấu hiệu cần được đánh giá ngay vì có thể liên quan đến tình trạng sức khỏe của thai.
Khi xuất hiện các triệu chứng như đau đầu dữ dội, nhìn mờ, đau thượng vị/hạ sườn phải, khó thở, co giật hoặc huyết áp tăng cao, mẹ bầu cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra kịp thời.
Khi tiền sản giật tiến triển nặng: cẩn trọng với hội chứng HELLP
Một trong những biến chứng nghiêm trọng của tiền sản giật là hội chứng HELLP.
HELLP là viết tắt của ba đặc điểm chính:
H – Hemolysis: Tan máu.
EL – Elevated Liver Enzymes: Tăng men gan.
LP – Low Platelet count: Giảm số lượng tiểu cầu.
Hội chứng HELLP có thể gây tổn thương gan, rối loạn đông máu và nhiều biến chứng nghiêm trọng khác nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.
Điều đáng lưu ý là các biểu hiện của HELLP đôi khi không điển hình và có thể bị nhầm lẫn với một số bệnh lý khác trong thai kỳ, chẳng hạn như sốt xuất huyết hoặc gan nhiễm mỡ cấp của thai kỳ. Vì vậy, khi thai phụ có biểu hiện bất thường, bác sĩ cần dựa trên triệu chứng lâm sàng kết hợp với xét nghiệm máu và các phương tiện cận lâm sàng để xác định chính xác tình trạng.
Tiền sản giật có thể ảnh hưởng đến mẹ và bé như thế nào?
Nếu không được phát hiện và quản lý phù hợp, tiền sản giật có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm:
- Đối với mẹ:
+ Sản giật với các cơn co giật.
+ Đột quỵ và tổn thương não.
+ Tổn thương gan, thận.
+ Rối loạn đông máu, giảm tiểu cầu.
+ Hội chứng HELLP.
+ Nhau bong non.
+ Trong trường hợp nặng, có thể đe dọa tính mạng.
- Đối với thai nhi:
+ Thai chậm tăng trưởng trong tử cung.
+ Suy thai.
+ Sinh non.
+ Trong những trường hợp nghiêm trọng, có thể ảnh hưởng đến tính mạng thai nhi.
Đặc biệt, khi tình trạng của mẹ hoặc thai nhi không còn đảm bảo an toàn, chấm dứt thai kỳ có thể là phương án cần thiết, dù tuổi thai chưa đủ tháng. Đây là quyết định được bác sĩ cân nhắc dựa trên tình trạng của mẹ, thai nhi, tuổi thai và mức độ nặng của bệnh.
Có thể phòng ngừa tiền sản giật không?
Không phải tất cả trường hợp tiền sản giật đều có thể phòng ngừa hoàn toàn. Tuy nhiên, việc đánh giá nguy cơ từ sớm giúp bác sĩ xác định những thai phụ có nguy cơ cao để có kế hoạch theo dõi và dự phòng phù hợp.
Một trong những thời điểm quan trọng là giai đoạn 11 tuần đến 13 tuần 6 ngày.
Tại Bệnh viện Quốc tế Phương Châu, việc đánh giá nguy cơ tiền sản giật có thể được thực hiện dựa trên nhiều yếu tố, bao gồm:
- Huyết áp trung bình của mẹ.
- Doppler động mạch tử cung.
- Tiền sử bệnh lý và đặc điểm thai kỳ.
- Các chỉ số sinh học, trong đó có PLGF.
Với những thai phụ thuộc nhóm nguy cơ cao, bác sĩ có thể cân nhắc aspirin liều thấp dự phòng theo chỉ định và thời điểm phù hợp. Việc sử dụng aspirin cần được bác sĩ đánh giá và hướng dẫn cụ thể, mẹ bầu không nên tự ý sử dụng.
Bên cạnh đó, mẹ bầu cần duy trì lịch khám thai đều đặn, kiểm soát cân nặng phù hợp, dinh dưỡng cân bằng và thực hiện các xét nghiệm, siêu âm theo chỉ định.
Khi thai kỳ thuộc nhóm nguy cơ cao, theo dõi sát là yếu tố quan trọng
Tiền sản giật và HELLP có thể diễn tiến nhanh, do đó những thai kỳ nguy cơ cao cần được theo dõi tại cơ sở y tế có khả năng đánh giá và xử trí các tình huống sản khoa phức tạp.
Tại Bệnh viện Quốc tế Phương Châu, việc quản lý thai kỳ nguy cơ cao được thực hiện với sự phối hợp giữa nhiều chuyên khoa khi cần thiết, cùng hệ thống xét nghiệm, siêu âm và theo dõi sức khỏe mẹ - thai nhằm phát hiện sớm những thay đổi bất thường.
Mục tiêu không chỉ là “điều trị khi bệnh xảy ra”, mà còn là nhận diện nguy cơ, theo dõi diễn tiến và lựa chọn thời điểm can thiệp phù hợp để đảm bảo an toàn tối đa cho cả mẹ và bé.
Đừng chờ đến khi có triệu chứng mới kiểm tra
Tiền sản giật có thể bắt đầu âm thầm nhưng diễn tiến nhanh. Một lần khám thai đúng lịch, một lần đo huyết áp hoặc một xét nghiệm cần thiết đôi khi có thể giúp phát hiện vấn đề trước khi xuất hiện biến chứng nghiêm trọng.
Nếu đang mang thai, đặc biệt từ tuần 20 trở đi, mẹ bầu cần tuân thủ lịch khám thai và thông báo ngay cho bác sĩ khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau đầu dữ dội, nhìn mờ, đau vùng thượng vị/hạ sườn phải, khó thở, phù tăng nhanh hoặc thai máy giảm.
Chủ động tầm soát – theo dõi đúng lịch – can thiệp đúng thời điểm chính là cách quan trọng để bảo vệ sức khỏe của mẹ và hành trình phát triển an toàn của bé.