Mang thai là một hành trình thiêng liêng nhưng cũng tiềm ẩn không ít thách thức. Trong suốt thai kỳ, người mẹ có thể đối mặt với nhiều tình trạng sức khỏe nguy hiểm như tăng huyết áp, đái tháo đường, dọa sẩy thai,... Trong đó, sinh non là một trong những vấn đề luôn được các bác sĩ sản khoa quan tâm, bởi việc tầm soát, phát hiện và chủ động dự phòng từ sớm đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe mẹ và bé, hướng đến một thai kỳ trọn vẹn.
Sinh non là gì?
Sinh non được định nghĩa là tình trạng trẻ được sinh ra còn sống trong khoảng thời gian từ đủ 22 tuần đến trước 37 tuần của thai kỳ. Tùy thuộc vào điều kiện chăm sóc sơ sinh, một số quốc gia có thể lựa chọn mốc 24 tuần thai làm giới hạn dưới trong định nghĩa sinh non.
Dựa trên tuổi thai, sinh non được chia thành các nhóm sau:
- Sinh cực non: Tuổi thai dưới 28 tuần.
- Sinh rất non: Tuổi thai từ 28 tuần đến dưới 32 tuần.
- Sinh non trung bình: Tuổi thai từ 32 tuần đến 34 tuần.
- Sinh non muộn: Tuổi thai từ 34 tuần đến dưới 37 tuần.
Tần suất sinh non chiếm khoảng 5 - 18% tổng số trường hợp sinh sống. Năm 2015, ước tính có khoảng 1 triệu trẻ sơ sinh tử vong do sinh non. Tại Việt Nam, các số liệu gần đây cho thấy tỷ lệ sinh non chiếm khoảng 7,5%.
Hầu hết trẻ sinh non ở mức độ vừa và nhẹ (xấp xỉ 80%) có tuổi thai từ trên 32 đến 37 tuần, cân nặng từ 1.500 - 2.500g. Tuy nhiên, những trẻ này vẫn có nguy cơ tử vong cao nếu không được tiếp cận các biện pháp chăm sóc cơ bản như giữ ấm, nuôi dưỡng bằng sữa mẹ, vệ sinh và phòng, chống nhiễm khuẩn.
Tại các quốc gia có thu nhập thấp, khoảng 10-13% trẻ được sinh ra ở tuổi thai từ 28-32 tuần. Trong số đó, hơn một nửa trẻ tử vong do không được chăm sóc tích cực.
Nguyên nhân sinh non là gì?
Có khoảng 50% trường hợp sinh non không xác định được nguyên nhân cụ thể. Đối với những trường hợp còn lại, các yếu tố nguy cơ và nguyên nhân có thể bao gồm:
- Yếu tố xã hội: Điều kiện kinh tế - xã hội thấp, cân nặng của mẹ thấp, lao động nặng trong thai kỳ, nghiện rượu, bia, thuốc lá và sử dụng các chất kích thích.
- Nguyên nhân từ mẹ: Tiền sử sinh non (nguy cơ tái phát từ 25-50%); các bệnh lý toàn thân như nhiễm trùng, thiếu máu, bệnh tim, gan, thận, tăng huyết áp; chấn thương trong thai kỳ, dị dạng tử cung, hở eo tử cung và tình trạng viêm nhiễm âm đạo kéo dài.
- Nguyên nhân từ thai và phần phụ của thai: Ối vỡ non, ối vỡ sớm, nhiễm trùng ối, đa thai, đa ối, nhau tiền đạo và nhau bong non.
Dấu hiệu nhận biết sớm sinh non
Nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo sinh non có ý nghĩa vô cùng quan trọng, giúp thai phụ kịp thời thăm khám và được can thiệp khi cần thiết.
Một số dấu hiệu cần lưu ý bao gồm:
- Triệu chứng cơ năng: Đau bụng với cảm giác đau từng cơn hoặc đau trằn vùng bụng dưới; ra dịch âm đạo bất thường, có thể là dịch nhầy, máu hoặc nước ối.
- Triệu chứng thực thể: Xuất hiện các cơn gò tử cung đều đặn, thường xuyên và gây đau.
- Phát hiện qua thăm khám: Ở một số thai phụ, nguy cơ sinh non có thể được phát hiện thông qua việc đo chiều dài cổ tử cung. Chiều dài cổ tử cung ngắn trong giai đoạn thai từ 18–24 tuần là một yếu tố cần được lưu ý.
Đáng chú ý, chuyển dạ sinh non đôi khi không biểu hiện bằng những dấu hiệu rõ ràng. Điều này đặc biệt cần quan tâm ở những thai phụ có tiền sử sinh non do hở eo tử cung. Vì vậy, việc chủ động sàng lọc nguy cơ sinh non đóng vai trò hết sức cần thiết đối với nhóm thai phụ này.
Chủ động tầm soát – Bảo vệ thai kỳ, phòng ngừa nguy cơ sinh non
Sinh non có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân và không phải lúc nào cũng có dấu hiệu cảnh báo rõ ràng. Vì vậy, bên cạnh việc theo dõi những thay đổi của cơ thể, mẹ bầu cần duy trì lịch khám thai định kỳ và chủ động trao đổi với bác sĩ về các yếu tố nguy cơ, đặc biệt khi có tiền sử sinh non hoặc những bất thường trong thai kỳ.
Khi xuất hiện các dấu hiệu như đau bụng từng cơn, gò tử cung thường xuyên, ra dịch âm đạo bất thường hoặc nghi ngờ rỉ ối, mẹ cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được thăm khám và đánh giá kịp thời.
Đừng chủ quan trước những dấu hiệu bất thường! Chủ động thăm khám, tầm soát và theo dõi thai kỳ cùng bác sĩ sản phụ khoa chính là cách giúp mẹ phát hiện sớm nguy cơ, có hướng xử trí phù hợp và bảo vệ hành trình chào đời khỏe mạnh của bé yêu.