Nhiều mẹ bầu cho rằng mang thai phải buồn nôn, nôn ói hoặc mệt mỏi mới là dấu hiệu thai đang phát triển tốt. Vì vậy, khi không có bất kỳ triệu chứng nghén nào, không ít mẹ bắt đầu lo lắng: “Liệu mình không nghén có phải em bé không khỏe?”
Thực tế, không phải tất cả phụ nữ mang thai đều bị nghén. Có những mẹ trải qua thai kỳ với triệu chứng nghén rõ rệt, trong khi nhiều mẹ hoàn toàn không buồn nôn hoặc chỉ nghén thoáng qua. Vậy nghén là gì, vì sao có người nghén nhiều còn có người lại gần như không nghén?
Nghén là gì?
Nghén là tình trạng khá phổ biến trong thai kỳ, đặc biệt ở giai đoạn đầu. Các triệu chứng có thể bao gồm buồn nôn, nôn ói, mệt mỏi, chán ăn, ăn uống kém ngon miệng. Một số trường hợp còn có thể gặp đau đầu, khó ngủ hoặc nhạy cảm hơn với mùi vị.
Tình trạng này thường xuất hiện trong những tuần đầu của thai kỳ, phổ biến nhất vào khoảng trước tuần thai thứ 9 và thường giảm dần sau tuần 12–14. Tuy nhiên, một số mẹ có thể nghén kéo dài trong nhiều tháng, thậm chí suốt thai kỳ.
Dù thường được gọi là “morning sickness” – nghén buổi sáng – nhưng cảm giác buồn nôn và nôn có thể xảy ra vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày.
Một số trường hợp nghén kéo dài có thể gặp ở những thai phụ có tiền sử viêm dạ dày, trào ngược dạ dày – thực quản hoặc say tàu xe.
Vì sao mẹ bầu bị nghén?
Hiện nay, nguyên nhân chính xác của tình trạng buồn nôn và nôn trong thai kỳ vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Tuy nhiên, nhiều yếu tố được cho là có liên quan.
Sự thay đổi nội tiết tố: Trong giai đoạn đầu thai kỳ, nồng độ hormone hCG tăng nhanh. Bên cạnh đó, estrogen và progesterone cũng có thể ảnh hưởng đến hoạt động của hệ tiêu hóa, từ đó làm xuất hiện cảm giác buồn nôn và khó chịu.
Hệ thần kinh nhạy cảm: Một số phụ nữ có phản ứng nhạy hơn với các kích thích như mùi thức ăn, mùi thuốc lá, nước hoa hoặc những mùi nồng khác nên dễ xuất hiện triệu chứng nghén.
Yếu tố di truyền và cơ địa: Một số yếu tố như lần mang thai đầu tiên, mang đa thai, tiền sử nghén ở lần mang thai trước hoặc có người thân từng bị nghén nặng có thể làm tăng nguy cơ gặp tình trạng này.
Bên cạnh đó, mệt mỏi, căng thẳng, chế độ ăn uống không đều hoặc một số yếu tố liên quan đến cơ địa cũng có thể khiến triệu chứng nghén trở nên khó chịu hơn.
Những ai dễ gặp tình trạng nghén nặng?
Khoảng 0,3–3% thai kỳ có thể gặp tình trạng nghén nặng – Hyperemesis gravidarum.
Khác với tình trạng nghén thông thường, mẹ có thể nôn ói nhiều, sụt trên 5% cân nặng trước mang thai, mất nước, rối loạn điện giải và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt cũng như sức khỏe.
Trong những trường hợp này, mẹ có thể cần được điều trị để kiểm soát tình trạng nôn ói, bù nước và điện giải. Nếu triệu chứng nghiêm trọng, thai phụ có thể cần nhập viện.
Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ nghén nặng gồm:
- Mang đa thai như song thai, tam thai…
- Có tiền sử nghén ở lần mang thai trước
- Có mẹ hoặc chị em gái từng bị nghén nặng
- Có tiền sử say tàu xe, đau đầu migraine hoặc chóng mặt
Một số nghiên cứu ghi nhận tình trạng nghén có thể phổ biến hơn ở thai kỳ mang thai nhi nữ
Nghén nhiều có ảnh hưởng đến thai nhi không?
Trong đa số trường hợp, nghén thông thường không gây nguy hiểm cho thai nhi.
Buồn nôn và nôn trong thai kỳ thường liên quan đến những thay đổi nội tiết và sinh lý khi mang thai. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận mối liên quan giữa tình trạng buồn nôn, nôn trong thai kỳ với nguy cơ sảy thai thấp hơn.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa rằng càng nghén nhiều thì thai càng khỏe.
Nếu mẹ bị nôn ói quá mức, không thể ăn uống, sụt cân hoặc mất nước, tình trạng kéo dài có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai nhi. Vì vậy, những trường hợp nghén nặng cần được bác sĩ thăm khám và điều trị phù hợp.
Mẹ bầu không nghén hoặc đột ngột giảm nghén có sao không?
Không phải tất cả thai kỳ đều phải có triệu chứng nghén.
Nhiều mẹ bầu có thể trải qua thai kỳ hoàn toàn suôn sẻ mà không buồn nôn, không nôn ói hoặc chỉ nghén rất nhẹ trong một khoảng thời gian ngắn. Đây có thể đơn giản là sự khác biệt về cơ địa và phản ứng của mỗi người với những thay đổi trong thai kỳ.
Vì vậy, không nghén không đồng nghĩa với việc thai nhi không khỏe.
Tương tự, mức độ nghén cũng có thể thay đổi theo từng giai đoạn. Một số mẹ có thể nghén nhiều trong vài tuần đầu, sau đó triệu chứng giảm dần khi bước sang tam cá nguyệt thứ hai.
Tuy nhiên, nếu tình trạng nghén đột ngột biến mất kèm theo các dấu hiệu bất thường khác như đau bụng, ra huyết âm đạo hoặc các triệu chứng khiến mẹ lo lắng, thai phụ nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và kiểm tra.
Điều quan trọng là không nên chỉ dựa vào việc có hay không có triệu chứng nghén để đánh giá sức khỏe của thai nhi. Việc khám thai định kỳ, siêu âm và thực hiện các xét nghiệm theo chỉ định mới là những cách giúp theo dõi thai kỳ một cách chính xác.
Phải làm gì khi nghén nhiều?
Nếu triệu chứng nghén gây khó chịu nhưng chưa nghiêm trọng, mẹ có thể thử một số biện pháp đơn giản để cải thiện tình trạng.
Điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt
- Không nên để bụng quá đói hoặc ăn quá no. Mẹ có thể chia nhỏ khẩu phần thành nhiều bữa trong ngày thay vì chỉ ăn 3 bữa chính.
- Có thể ăn nhẹ vào giữa buổi hoặc trước khi đi ngủ. Một vài chiếc bánh quy hoặc thực phẩm khô vào buổi sáng có thể giúp một số mẹ cảm thấy dễ chịu hơn.
- Hạn chế tiếp xúc với những mùi khiến mẹ buồn nôn như nước hoa, khói thuốc, mùi thức ăn nồng, nước tẩy rửa hoặc mùi cà phê.
- Giữ không gian sống thông thoáng, tránh những nơi ngột ngạt.
- Hạn chế thức ăn nhiều dầu mỡ, quá ngọt hoặc có mùi quá nồng.
- Ưu tiên những món ăn đơn giản, dễ tiêu hóa như cơm, bánh mì, khoai tây, chuối, ngũ cốc hoặc mì Ý.
- Một số mẹ có thể cảm thấy dễ chịu hơn với thực phẩm mát như sữa chua, trái cây hoặc các món ăn có nhiệt độ mát.
- Gừng dưới dạng gừng tươi, kẹo gừng hoặc trà gừng có thể giúp giảm cảm giác buồn nôn ở một số trường hợp.
- Uống đủ nước và chia thành nhiều lần trong ngày. Một số loại đồ uống có vị dễ chịu như nước chanh hoặc nước trái cây có thể giúp mẹ dễ uống hơn.
- Có thể thử uống nước trước hoặc sau bữa ăn khoảng 30 phút để tránh cảm giác quá đầy bụng.
- Nếu việc bổ sung sắt khiến tình trạng buồn nôn trở nên nghiêm trọng hơn, mẹ không nên tự ý ngưng thuốc mà nên trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn điều chỉnh phù hợp.
Khi nào cần dùng thuốc?
Nếu đã thay đổi chế độ ăn uống và sinh hoạt nhưng tình trạng buồn nôn, nôn ói vẫn không cải thiện, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng thuốc sau khi loại trừ những nguyên nhân khác gây nôn.
Một số phương pháp điều trị có thể bao gồm:
- Vitamin B6 và doxylamine: Đây là một trong những lựa chọn thường được sử dụng để điều trị buồn nôn và nôn trong thai kỳ.
- Thuốc chống nôn: Trong trường hợp triệu chứng không cải thiện, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định thêm các thuốc phù hợp.
Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên tình trạng cụ thể của từng thai phụ. Vì vậy, mẹ bầu không nên tự ý mua thuốc chống nôn hoặc sử dụng thuốc theo kinh nghiệm của người khác.
Tóm lại
Có nghén không phải là “thước đo” để đánh giá thai có khỏe hay không.
Mỗi thai kỳ là một trải nghiệm khác nhau. Có mẹ nghén rất nhiều, có mẹ chỉ nghén nhẹ, cũng có mẹ gần như không có bất kỳ triệu chứng nào và vẫn trải qua một thai kỳ khỏe mạnh.
Thay vì lo lắng vì mình “không giống những mẹ bầu khác”, mẹ nên chú ý khám thai định kỳ và theo dõi những dấu hiệu bất thường. Nếu có bất kỳ lo lắng nào về sức khỏe của bản thân hoặc thai nhi, hãy trao đổi với bác sĩ để được thăm khám và tư vấn phù hợp.
Không nghén có thể chỉ đơn giản là cơ thể mẹ đang trải qua thai kỳ theo một cách khác – và điều đó không đồng nghĩa em bé đang không khỏe.