Tăng men gan là tình trạng khá thường gặp khi khám sức khỏe định kỳ. Nhiều người chỉ phát hiện men gan cao qua một tờ kết quả xét nghiệm, trong khi cơ thể chưa có triệu chứng rõ ràng. Chính vì vậy, không ít trường hợp chủ quan, tự uống thuốc “mát gan”, tự kiêng khem hoặc chờ men gan tự giảm. Đây không phải là một bệnh riêng lẻ mà là dấu hiệu cảnh báo gan đang bị tổn thương do nhiều nguyên nhân như gan nhiễm mỡ, rượu bia, viêm gan siêu vi, thuốc hoặc bệnh tự miễn. Việc phát hiện sớm nguyên nhân giúp điều chỉnh và điều trị kịp thời, hạn chế nguy cơ tổn thương gan kéo dài và các biến chứng về sau.
Bài viết được cố vấn nội dung chuyên môn bởi BS. CKI. Nguyễn Minh Đức, Trung tâm nội soi – Phẫu thuật nội soi tiêu hóa Phương Châu.
Tăng men gan thường diễn tiến âm thầm nên người bệnh khó nhận biết
Men gan là gì?
Men gan là các enzyme hiện diện chủ yếu trong tế bào gan, tham gia vào nhiều quá trình chuyển hóa của cơ thể. Khi tế bào gan bị viêm, tổn thương hoặc hoại tử, các enzyme này sẽ được phóng thích vào máu, làm tăng nồng độ men gan trong xét nghiệm máu.
Những chỉ số thường được nhắc đến gồm:
- ALT (alanine aminotransferase): tập trung chủ yếu ở tế bào gan, vì vậy thường được xem là chỉ điểm tương đối đặc hiệu cho tổn thương tế bào gan.
- AST (aspartate aminotransferase): hiện diện không chỉ ở gan mà còn ở cơ tim, cơ vân, thận và một số mô khác, nên tăng AST không phải lúc nào cũng xuất phát từ gan.
- GGT (gamma-glutamyl transferase): thường tăng trong các bệnh lý gan mật, tình trạng ứ mật, sử dụng rượu bia kéo dài hoặc do ảnh hưởng của một số thuốc.
- ALP (alkaline phosphatase): là enzyme liên quan chủ yếu đến hệ thống đường mật và xương; tăng ALP có thể gặp trong bệnh lý gan mật, bệnh xương hoặc một số tình trạng sinh lý đặc biệt.
Vì vậy, khi men gan tăng, bác sĩ không chỉ nhìn vào một con số riêng lẻ. Điều quan trọng là phải đánh giá cả bức tranh gồm mức tăng, chỉ số nào tăng, tăng trong bao lâu, có ảnh hưởng chức năng gan chưa, người bệnh có triệu chứng gì, đang dùng thuốc gì và có yếu tố nguy cơ nào đi kèm. Quan trọng nhất là xác định nguyên nhân gây tăng men gan.
Tăng men gan có nguy hiểm không?
Không phải cứ tăng men gan là gan đã bị bệnh nặng. Một số trường hợp men gan tăng nhẹ và tạm thời, có thể liên quan đến dùng thuốc, uống rượu bia, vận động quá sức hoặc tình trạng viêm cấp tính. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp men gan tăng dai dẳng do bệnh gan mạn tính.
Điều đáng lo là gan có khả năng chịu đựng rất tốt. Nhiều bệnh lý gan có thể âm thầm tiến triển trong thời gian dài mà không gây triệu chứng rõ. Đến khi người bệnh vàng da, vàng mắt, phù chân, mệt nhiều hoặc sụt cân bất thường, tổn thương gan có thể đã nặng hơn.
Vì vậy, tăng men gan nên được xem là một tín hiệu cần kiểm tra thêm, nhất là khi:
- Men gan tăng nhiều lần so với giới hạn bình thường.
- Men gan tăng kéo dài qua nhiều lần xét nghiệm.
- Kèm vàng da, nước tiểu sẫm màu, đau hạ sườn phải.
- Có tiền sử viêm gan B, viêm gan C, gan nhiễm mỡ.
- Có bệnh nền như béo phì, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu.
- Thường xuyên uống rượu bia.
- Đang dùng nhiều thuốc hoặc thực phẩm chức năng.
Vì sao men gan tăng?
Có nhiều nguyên nhân khiến men gan tăng. Muốn xử trí đúng, người bệnh cần được tìm nguyên nhân cụ thể thay vì chỉ tập trung hạ men gan.
Gan nhiễm mỡ
Gan nhiễm mỡ là một trong những nguyên nhân rất thường gặp. Tình trạng này xảy ra khi mỡ tích tụ nhiều trong tế bào gan. Gan nhiễm mỡ thường liên quan đến thừa cân, béo phì, vòng bụng lớn, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường type 2 hoặc lối sống ít vận động.
Điều đáng chú ý là người gầy vẫn có thể bị gan nhiễm mỡ. Nguyên nhân có thể đến từ chế độ ăn nhiều đường, nhiều tinh bột tinh chế, ít vận động, rối loạn chuyển hóa hoặc yếu tố di truyền. Nếu không được kiểm soát, gan nhiễm mỡ có thể tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASH) và tăng nguy cơ xơ gan về sau.
Rượu bia
Gan là cơ quan chính tham gia quá trình chuyển hóa rượu. Khi uống rượu bia thường xuyên, gan phải làm việc liên tục để xử lý độc chất. Theo thời gian, tế bào gan có thể bị viêm, thoái hóa mỡ, xơ hóa hoặc tổn thương nặng hơn.
Một số người chỉ đi xét nghiệm khi cơ thể mệt mỏi, ăn uống kém hoặc đau âm ỉ vùng hạ sườn phải. Nhưng cũng có nhiều trường hợp men gan tăng trong khi người bệnh vẫn cảm thấy bình thường.
Viêm gan virus
Viêm gan B, viêm gan C và một số loại viêm gan virus khác có thể làm men gan tăng. Trong đó, viêm gan B và C có thể diễn tiến mạn tính, âm thầm gây tổn thương gan trong nhiều năm. Người bệnh có thể không biết mình nhiễm virus nếu chưa từng tầm soát. Vì vậy, khi men gan tăng chưa rõ nguyên nhân, bác sĩ thường cân nhắc kiểm tra thêm các dấu ấn viêm gan virus.
Thuốc và thực phẩm chức năng
Một số thuốc có thể ảnh hưởng đến gan, nhất là khi dùng không đúng liều, dùng kéo dài hoặc phối hợp nhiều loại cùng lúc. Thuốc giảm đau, thuốc hạ mỡ máu, thuốc kháng sinh, thuốc điều trị lao, thuốc chống co giật và một số thuốc khác đều có thể liên quan đến tăng men gan ở một số người.
Bên cạnh đó, các sản phẩm mát gan, thuốc nam, thuốc bắc, thực phẩm chức năng giảm cân hoặc tăng cơ cũng không phải lúc nào cũng an toàn. Một số sản phẩm có thể chứa hoạt chất không rõ thành phần hoặc nguồn gốc có thể làm tổn thương gan.
Bệnh lý đường mật
Khi đường mật bị tắc nghẽn hoặc viêm, các chỉ số như GGT, ALP và bilirubin có thể tăng. Người bệnh có thể đau hạ sườn phải, sốt, vàng da, ngứa da hoặc nước tiểu sẫm màu.
Các nguyên nhân có thể gặp gồm sỏi mật, viêm đường mật, hẹp đường mật hoặc một số bệnh lý gan mật khác. Nhóm nguyên nhân này cần được đánh giá sớm, nhất là khi có biểu hiện đau bụng, sốt hoặc vàng da.
Viêm gan tự miễn
Đây là tình trạng hệ miễn dịch của cơ thể tấn công tế bào gan gây viêm gan mạn tính. Bệnh có thể gặp ở nhiều lứa tuổi, thường biểu hiện bằng men gan tăng kéo dài không rõ nguyên nhân. Một số người có thể mệt mỏi, đau nhức cơ khớp hoặc vàng da nhẹ, nhưng cũng có trường hợp phát hiện tình cờ qua xét nghiệm. Nếu không điều trị, bệnh có thể tiến triển thành xơ gan.
Dấu hiệu nào có thể gợi ý men gan tăng?
Phần lớn trường hợp tăng men gan nhẹ không có triệu chứng rõ. Người bệnh thường phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe, xét nghiệm khi đi khám bệnh khác hoặc kiểm tra định kỳ.
Khi có triệu chứng, người bệnh có thể gặp:
- Mệt mỏi kéo dài.
- Ăn uống kém, buồn nôn.
- Đầy bụng, khó tiêu.
- Đau tức vùng hạ sườn phải.
- Vàng da, vàng mắt.
- Nước tiểu sẫm màu.
- Ngứa da.
- Dễ bầm tím hoặc chảy máu bất thường trong trường hợp nặng.
Những dấu hiệu này có thể liên quan đến nhiều bệnh lý gan mật khác nhau. Vì vậy, người bệnh không nên tự chẩn đoán và điều trị tại nhà.
Men gan cao có cần uống thuốc không?
Không phải trường hợp tăng men gan nào cũng cần dùng thuốc ngay. Việc điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân.
Nếu men gan tăng do gan nhiễm mỡ, hướng xử trí quan trọng thường là điều chỉnh cân nặng, chế độ ăn, vận động và kiểm soát bệnh nền. Nếu do viêm gan virus, người bệnh cần được đánh giá chuyên sâu để quyết định theo dõi hay điều trị kháng virus. Nếu do thuốc, bác sĩ có thể cân nhắc điều chỉnh, thay thế hoặc ngưng thuốc khi phù hợp.
Điều không nên làm là tự mua thuốc bổ gan, giải độc gan hoặc dùng nhiều sản phẩm cùng lúc. Khi chưa biết nguyên nhân, việc dùng thêm thuốc có thể khiến gan chịu áp lực nhiều hơn.
Khi phát hiện tăng men gan, người bệnh nên làm gì?
Khi kết quả xét nghiệm cho thấy men gan cao, người bệnh nên bình tĩnh nhưng không chủ quan. Một lần xét nghiệm bất thường chưa đủ để kết luận toàn bộ tình trạng gan. Tuy nhiên, đó là lý do chính đáng để thăm khám và kiểm tra kỹ hơn.
Bác sĩ có thể khai thác thêm về tiền sử bệnh, thói quen uống rượu bia, thuốc đang dùng, thực phẩm chức năng, bệnh nền, cân nặng, vòng bụng và các triệu chứng đi kèm. Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định:
- Xét nghiệm lại men gan sau một khoảng thời gian phù hợp.
- Kiểm tra bilirubin, albumin, đông máu và các chỉ số đánh giá chức năng gan.
- Tầm soát viêm gan B, viêm gan C.
- Siêu âm gan mật.
- Đánh giá gan nhiễm mỡ, xơ hóa gan nếu cần.
- Kiểm tra đường huyết, mỡ máu.
- Đánh giá thuốc và thực phẩm chức năng đang sử dụng.
Mục tiêu không chỉ là làm men gan trở về bình thường. Điều quan trọng hơn là tìm đúng nguyên nhân và ngăn tổn thương gan tiến triển.
Có thể làm gì để hỗ trợ gan khỏe hơn?
Lối sống lành mạnh có vai trò rất quan trọng, nhất là với người có gan nhiễm mỡ, tăng mỡ máu, thừa cân hoặc men gan tăng nhẹ.
Người bệnh nên ưu tiên:
- Hạn chế rượu bia.
- Không tự ý dùng thuốc, nhất là thuốc giảm đau hoặc thuốc không rõ nguồn gốc.
- Không lạm dụng thực phẩm chức năng.
- Giảm thức ăn nhiều mỡ, nhiều đường, nhiều tinh bột tinh chế.
- Tăng rau xanh, chất xơ, đạm lành mạnh và thực phẩm ít chế biến.
- Duy trì vận động đều đặn.
- Kiểm soát cân nặng và vòng bụng.
- Ngủ đủ, hạn chế thức khuya kéo dài.
- Tầm soát viêm gan virus nếu chưa từng kiểm tra.
- Khám sức khỏe định kỳ, nhất là khi có bệnh nền chuyển hóa.
Những thay đổi này nghe có vẻ quen thuộc, nhưng lại là nền tảng rất quan trọng để gan phục hồi và giảm nguy cơ tổn thương lâu dài.
Khi nào cần đi khám sớm?
Người bệnh nên đi khám sớm nếu men gan tăng kèm một trong các dấu hiệu sau:
- Vàng da, vàng mắt.
- Nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu.
- Đau nhiều vùng hạ sườn phải.
- Sốt.
- Bụng to nhanh, phù chân.
- Chảy máu bất thường.
- Men gan tăng cao hoặc tăng kéo dài qua nhiều lần xét nghiệm.
Đặc biệt, người có viêm gan B, viêm gan C, gan nhiễm mỡ, đái tháo đường, béo phì, rối loạn mỡ máu hoặc thường xuyên uống rượu bia nên theo dõi gan định kỳ. Đây là cách giúp phát hiện sớm bất thường trước khi bệnh biểu hiện triệu chứng.
Thăm khám tăng men gan tại Phương Châu
Tại Trung tâm nội soi – Phẫu thuật nội soi tiêu hóa Phương Châu, người bệnh có thể được thăm khám, xét nghiệm và đánh giá tình trạng tăng men gan theo hướng toàn diện. Thay vì chỉ nhìn vào một chỉ số xét nghiệm, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa sẽ kết hợp triệu chứng, bệnh nền, thói quen sinh hoạt, thuốc đang dùng và các cận lâm sàng cần thiết để tìm nguyên nhân phù hợp.
Với hệ sinh thái đa chuyên khoa, Phương Châu có thể phối hợp giữa Nội tiết, Nội Tiêu hóa, Chẩn đoán hình ảnh, Xét nghiệm và các chuyên khoa liên quan khi cần. Điều này đặc biệt quan trọng với những trường hợp tăng men gan đi kèm gan nhiễm mỡ, rối loạn chuyển hóa, đái tháo đường, bệnh lý gan mật hoặc cần theo dõi lâu dài.
Bên cạnh điều trị, người bệnh còn được tư vấn cách điều chỉnh lối sống, dinh dưỡng, vận động và lịch theo dõi phù hợp. Mục tiêu là kiểm soát nguyên nhân từ gốc, bảo vệ chức năng gan và hạn chế nguy cơ tiến triển âm thầm.
Nếu bạn vừa phát hiện men gan tăng hoặc đã có bệnh nền liên quan đến gan, hãy chủ động kiểm tra sớm tại Phương Châu để được đánh giá và tư vấn phù hợp.
Liên hệ đặt lịch hẹn khám và điều trị
- TRUNG TÂM NỘI SOI – PHẪU THUẬT NỘI SOI TIÊU HÓA PHƯƠNG CHÂU
- Tổng đài 1900 545466 hoặc Fanpage Đa khoa Phương Châu
- Địa chỉ: Số 300, Nguyễn Văn Cừ nối dài, P. Tân An, TP. Cần Thơ
Tập đoàn Y tế Phương Châu gồm 4 bệnh viện tại Miền Nam Việt Nam: Bệnh viện Phương Nam (Thành phố Hồ Chí Minh), Phương Châu Cần Thơ, Phương Châu Sa Đéc và Phương Châu Sóc Trăng. Với hệ sinh thái chăm sóc sức khoẻ toàn diện Sản - Phụ khoa, Nhi Khoa - Sơ sinh, IVF - Nam Khoa, Đa khoa và Thẩm mỹ, bảo vệ sức khoẻ cho người phụ nữ và cả gia đình. Tập đoàn Y tế Phương Châu với 15 năm phụng sự từ tâm, đạt các chuẩn quốc tế gồm JCI, JCI Enterprise (đầu tiên tại Đông Nam Á và 1 trong 10 hệ thống y tế trên thế giới), RTAC (IVF), ISO 15189, và Lotus Award (USA), Nuôi con bằng sữa mẹ xuất sắc (bởi Alive & Thrive), cam kết mang lại chăm sóc an toàn, nhân văn và lấy người bệnh làm trung tâm.