Cytomegalo Virus (CMV) là gì?
Cytomegalovirus là một loại virus DNA thuộc họ Herpes virus, là một nhiễm trùng bẩm sinh phổ biến, chiếm tỷ lệ khoảng 0.48 – 1.3% trong những thập kỷ gần đây. Hầu hết trẻ sơ sinh nhiễm CMV không có triệu chứng, có khoảng 10-15% nhiễm trùng có triệu chứng nặng đe dọa tính mạng. Cả trẻ sơ sinh có triệu chứng hay không có triệu chứng đề có nguy cơ cao mắc các bệnh như: chậm phát triển thần kinh, mất thính giác,…
Đường lây truyền của Cytomegalovirus
Có nhiều con đường lây truyền CMV. Tiếp xúc gần với người khác (tiếp xúc với người thân trong gia đình, các nghề nghiệp có tiếp xúc nhiều với trẻ nhỏ), tiếp xúc tình dục, truyền máu,…
- Tỉ lệ mắc thay đổi theo tuổi, chủng tộc, nơi cư trú,…
- Kinh tế xã hội thấp
- Tiếp xúc nhiều với trẻ nhỏ
- Độ tuổi từ 25-30 tuổi
Biểu hiện của nhiễm Cytomegalovirus là gì?
Nhiễm CMV nguyên phát có thể gây sốt nhẹ, các triệu chứng không đặc hiệu khác như ( viêm mũi, đau họng, đau cơ, đau đầu, mệt mỏi), 90% các trường hợp nhiễm CMV không có biểu hiện lâm sàng.
Việc tái nhiễm với một dòng CMV khác hoặc tái hoạt động của virus dường như không gây triệu chứng ở mẹ.
Xét nghiệm CMV được chỉ định khi nào?
- Khi phát hiện thai nhi có các dấu hiệu gợi ý nhiễm CMV bẩm sinh
- Khi có biểu hiện lâm sàng nghi ngờ hoặc sàng lọc trước khi mang thai
Các kết quả xét nghiệm có thể xảy ra:
- IgM (-), IgG (-): Không bị nhiễm CMV hoặc nhiễm trùng rất sớm
- IgM (+), IgG (-): có thể dương tính giả (90%) do một loại virus khác, bệnh tự miễn,… lập lại xét nghiệm sau 02 tuần
- IgM (+), IgG (+): Nhiễm trùng xảy ra gần đây, tư vấn nguy cơ nhiễm trùng thai nhi, các di chứng có thể xảy ra, các lựa chọn để chẩn đoán và xử trí trước sinh.
- IgM (-), IgG (+) với ái lực IgG cao: nhiễm trùng trong quá khứ. Tư vấn nguy cơ nhiễm trùng thai nhi và thấp, và các di chứng có thể xảy ra.
Sự lây truyền từ mẹ sang con
Virus trong máu mẹ có thể qua thai gây nhiễm trùng bào thai
Phụ nữ có chuyển đổi huyết thanh (chuyển từ âm tính sang dương tính với CMV), có nguy cơ lây truyền mẹ sang con cao nhất, tỷ lệ lây truyền tăng lên khi tuổi thai lớn lên. Một đánh giá tổng hợp từ 10 nghiên cứu (khoảng 2942 trường hợp) về sự lây truyền CMV từ mẹ sang con ở những phụ nữ có chuyển đổi huyết thanh cho thấy tỷ lệ lây truyền như sau:
- Thời kỳ thụ thai (trước 12 tuần) 5.5%
- 4 tuần trước đến 6 tuần sau kỳ kinh cuối: 20%
- Tam cá nguyệt 1: 36.8%
- Tam cá nguyệt 2 40.3%
- Tam cá nguyệt 3: 66.2%
Mặc dù nguy cơ truyền từ mẹ sang con ở giai đoạn đầu thai kỳ thấp hơn giai đoạn sau, nhưng nguy cơ mắc các di chứng lâu dài ở nhóm lây trong giai đoạn đầu sẽ cao hơn
Các bất thường do CMV gây ra có thể phát hiện trên siêu âm thai trước sinh:
- Thai chậm tăng trưởng trong tử cung
- Đa ối hay thiểu ối
- Ruột tăng âm, gan lách to
- Tràn dịch màng bụng, màng phổi, phù thai
- Viêm cơ tim
- Giãn não thất bên, dãn hố sau
- Calci hóa nhu mô não
- Nang dưới màng nội tủy
- Đầu nhỏ, não nhỏ
- Bất thường chất xám, đa rãnh não
Do CMV tăng sinh trong nhu mô não, tế bào thần kinh, tế bào gốc,.. nên các tổn thương chủ yếu ở não.
Nếu trong quá trình khám thai phát hiện những bất thường trên siêu âm nghi ngờ nhiễm trùng bào thai, thai phụ có thể được tư vấn để làm các xét nghiệm chẩn đoán như chọc ối, lấy máu cuống rốn, chụp MRI,…
Triệu chứng của nhiễm CMV ở trẻ sơ sinh là gì?
Hầu hết các trẻ sơ sinh nhiễm CMV bẩm sinh sẽ không có triệu chứng. Tuy nhiên 15-25% trong số này vẫn có thể gặp các bất thường về phát triển thần kinh, thường gặp nhất là mất tính giác,…
Trẻ sơ sinh có thể có các triệu chứng như: đầu nhỏ, giãn não thất, vàng da, gan lách to,… Tỉ lệ tử vong ở nhóm trẻ có triệu chứng là 5% và sẽ có từ 50-60% những trẻ ở nhóm này có các bất thường về tâm thần vận động (mất tính giác, khiếm thị, suy giảm vận động, nhận thức,…)
Chẩn đoán nhiễm Cytomegalovirus
Các trường hợp xét nghiệm máu nguy cơ cao nhiễm CMV hoặc trên siêu âm thai có các dấu hiệu nghi ngờ nhiễm CMV. Bệnh nhân sẽ được tư vấn chọc ối (sau tuần 21 của thai kỳ) để chẩn đoán xác định và điều trị
Điều trị Cytomegalovirus
Nguyên tắc điều trị: Tránh các tổn thương tiếp theo gây ra cho thai nhi, đặc biệt là tổn thương não, việc điều trị sau sanh sẽ không khắc phục được tổn thương, điều trị từ trước sinh đến sau sinh sẽ cải thiện được các biến chứng.
Hyperimmuno globulin (HIG): chứng minh không đạt hiệu quả điều trị
Ganciclovir: có thể gây quái thai, ảnh hưởng lên cơ quan tạo máu, chống chỉ định trong thai kỳ
Valacyclovir và Acyclovir đều có thể được sử dụng trong thai kỳ, nhưng Valacyclovir có hoạt tính sinh học mạnh hơn điều trị từ lúc đủ tiêu chuẩn chẩn đoán đến lúc sinh.
Cách nào để phòng nhiễm Cytomegalovirus
Hiện tại chưa có Vắc-xin để phòng CMV, phụ nữ có thai nên:
- Giữ gìn vệ sinh cá nhân tốt, thường xuyên rửa tay, tránh tiếp xúc với những người đang có bệnh lý đường hô hấp.
- Không dùng chung dụng cụ ăn uống với người khác.
- Tránh ôm hôn trẻ nhỏ.
- Tầm soát sớm để có biện pháp điều trị kịp thời.
Tài liệu tham khảo:
SMFM, Congential CMV diagnosis and antenatal management. Am J Obstet Gynecol 2016.