Mùa mưa tại ĐBSCL đã bắt đầu, tạo điều kiện lý tưởng cho muỗi vằn sinh sôi và truyền bệnh Sốt xuất huyết (SXH). Bên cạnh việc chủ động phòng bệnh, việc nhận thức đúng về SXH là yếu tố quyết định để bảo vệ sức khỏe gia đình. Thực tế, tại Bệnh viện Quốc tế Phương Châu, các bác sĩ vẫn thường xuyên tiếp nhận nhiều trường hợp trẻ nhỏ và người lớn trở nặng đáng tiếc chỉ vì những quan niệm truyền miệng chưa đúng dưới đây.
Hãy cùng Phương Châu giải mã 6 hiểu lầm phổ biến nhất để có cách xử trí khoa học và kịp thời nhất.
1. Hiểu lầm 1: "Hết sốt là hết bệnh, cơ thể đang hồi phục"
- Quan niệm dân gian: “Mấy bữa trước con sốt, nay mát mình, chịu chơi lại là khỏe re rồi, không cần đi khám lại.”
- Sự thật y khoa: Đây là lầm tưởng nguy hiểm nhất. SXH gồm 3 giai đoạn: Sốt (ngày 1 - 3), Nguy hiểm (ngày 3 - 7), và Hồi phục.
Khi người bệnh bắt đầu lui sốt (mát mình) lại chính là lúc bước vào giai đoạn nguy hiểm nhất. Lúc này, tiểu cầu có thể giảm nặng, xảy ra hiện tượng thoát huyết tương gây cô đặc máu, tràn dịch màng phổi, có thể xuất huyết nội tạng hoặc sốc nguy hiểm đến tính mạng.
2. Hiểu lầm 2: "Sốt xuất huyết chỉ bị một lần trong đời"
- Quan niệm dân gian: “Hồi nhỏ tôi bị sốt xuất huyết một lần rồi, giờ cơ thể có kháng thể nên không sợ bị lại nữa.”
- Sự thật y khoa: Virus Dengue gây bệnh SXH có đến 4 type ký hiệu là D1, D2, D3 và D4. Khi nhiễm chủng nào, cơ thể chỉ có miễn dịch thời gian ngắn với đúng chủng đó. Do vậy, một người có thể mắc sốt xuất huyết nhiều lần trong đời. Đáng lưu ý, lần mắc sau nếu nhiễm khác type lần trước thì thường có xu hướng diễn tiến nặng hơn.
3. Hiểu lầm 3: "Hạ sốt nhanh bằng bất kỳ loại thuốc hạ sốt nào"
- Quan niệm dân gian: “Uống Paracetamol hoài không hạ, ra tiệm thuốc mua Ibuprofen hoặc Aspirin uống cho nhanh hết sốt.”
- Sự thật y khoa: Đối với bệnh nhân SXH, tuyệt đối không được dùng Ibuprofen và Aspirin. Hai loại thuốc này có tác dụng ảnh hưởng chức năng tiểu cầu hoặc gây hội chứng Reye (Aspirin). Nếu tự ý sử dụng sẽ làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa, gây khó khăn cho việc cầm máu và đe dọa tính mạng bệnh nhân. Do đó, chỉ sử dụng Paracetamol theo đúng liều lượng và chỉ định của bác sĩ khi cần thiết.
4. Hiểu lầm 4: "Cạo gió, xông hơi hoặc uống nước lá để trị bệnh"
- Quan niệm dân gian: “Cạo gió cho ra bớt độc, xông hơi cho ra mồ hôi là nhẹ mình; kết hợp uống nước lá đu đủ, nước ép cỏ mực là tự hết.”
- Sự thật y khoa: Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho SXH, các loại nước lá chỉ mang tính chất hỗ trợ bù nước. Đặc biệt, tuyệt đối không cạo gió, xông hơi. Bản chất của SXH là làm thành mạch bị yếu và giảm tiểu cầu. Việc cạo gió hay cắt lể sẽ làm vỡ các mạch máu dưới da, gây xuất huyết nghiêm trọng, bầm tím rộng và tăng nguy cơ nhiễm trùng.
5. Hiểu lầm 5: "Muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết chỉ sống ở cống rãnh hôi thối và chỉ cắn ban đêm"
- Quan niệm dân gian: “Nhà cửa lau dọn sạch sẽ, không có cống rãnh hôi thối thì làm gì có muỗi sốt xuất huyết.”
- Sự thật y khoa: Muỗi vằn (Aedes aegypti) - thủ phạm truyền bệnh SXH - là loại muỗi thích bóng tối và nước sạch. Chúng thường đẻ trứng ở những nơi nước trong, tĩnh lặng như: bình bông, chậu cây thủy sinh, hòn non bộ, lu vại chứa nước sinh hoạt hoặc nước đọng trong các mảnh chai, nắp chai ngoài vườn. Ngoài ra, muỗi vằn hoạt động mạnh nhất vào ban ngày, cao điểm là sáng sớm và chiều chạng vạng chứ không chỉ cắn vào ban đêm.
Để chủ động phòng bệnh mùa mưa và xử trí đúng cách, mỗi gia đình cần chú ý những điều sau:
- Tiêm vaccine thế hệ mới (Qdenga) – "Lá chắn" chủ động: Bảo vệ toàn diện cho trẻ từ 4 tuổi và người lớn trước cả 4 chủng virus (gồm 2 mũi, cách nhau 3 tháng). Người từng mắc bệnh càng cần tiêm để tránh nguy cơ chuyển nặng khi tái nhiễm chủng khác.
- Triệt tận gốc nơi muỗi sinh sôi: Đậy kín lu vại, lật úp vật dụng đọng nước mưa quanh vườn. Định kỳ thay nước và cọ rửa kỹ thành bình hoa ít nhất 1 lần/tuần để loại bỏ trứng muỗi.
- Cảnh giác muỗi vằn đốt ban ngày: Muỗi truyền bệnh thường "săn mồi" vào ban ngày (cao điểm sáng sớm và chiều tà). Hãy cho trẻ mặc đồ dài tay và duy trì thói quen ngủ mùng kể cả giấc trưa.
- Thăm khám ngay khi sốt cao đột ngột: Đến cơ sở y tế khám và xét nghiệm máu khi cần thiết là "chìa khóa vàng" để chẩn đoán chính xác và xử trí kịp thời.
- Sát sao "giai đoạn đánh lừa" (Ngày 3 – 7): Khi người bệnh bắt đầu lui sốt hoặc hết sốt, đây thực chất là lúc bước vào giai đoạn nguy hiểm nhất. Cần theo dõi sát để phát hiện sớm các biến biến chứng trở nặng âm thầm.
Lời khuyên từ bác sĩ Phương Châu:
Sốt xuất huyết là bệnh lý có thể diễn tiến chuyển nặng rất nhanh. Khi bản thân hoặc người thân (đặc biệt là trẻ nhỏ) có dấu hiệu sốt cao liên tục từ 3 ngày trở lên, kèm theo các dấu hiệu cảnh báo như: đau bụng vùng gan, nôn ói nhiều, xuất huyết dưới da hoặc chảy máu răng/mũi, hãy đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.