Kiểm duyệt nội dung: ThS. BS. CKI. Nguyễn Ngọc Vi Thư - Bác sĩ Nhi khoa, BVQT Phương Châu
Trẻ đột ngột sốt, ho, mệt và ăn uống kém khiến nhiều ba mẹ lo lắng con mắc cúm. Cúm A và cúm B khác nhau thế nào? Khi nào có thể chăm sóc tại nhà, khi nào cần đưa trẻ đi khám? Hiểu đúng về bệnh sẽ giúp ba mẹ theo dõi và chăm sóc con phù hợp.
Cúm mùa là gì?
Cúm mùa là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus cúm gây ra. Virus cúm có các type A, B, C và D; trong đó A và B là hai type gây dịch cúm mùa ở người. Bệnh lây chủ yếu qua giọt bắn và các hạt khí dung khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện. Bệnh cũng có thể lây qua tay hoặc các bề mặt nhiễm virus, sau đó chạm vào mắt, mũi, miệng.
Người bệnh có thể lây sang người khác trong khoảng một tuần, từ một ngày trước khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên đến 5–7 ngày sau khi mắc bệnh. Thời gian này có thể kéo dài hơn ở trẻ em và người suy giảm miễn dịch.
Cả cúm A và cúm B đều có thể gây bệnh nặng. Vì vậy, ba mẹ không nên xem cúm B là bệnh nhẹ hoặc chỉ dựa vào kết quả “A hay B” để đánh giá tình trạng của con.
Bệnh dễ lây khi người nhiễm ho, hắt hơi hoặc qua bàn tay có dính virus. Trường học, nhà trẻ và những nơi đông người tạo điều kiện cho bệnh lan truyền.
Nhận biết trẻ mắc cúm mùa
Cúm thường khởi phát khá đột ngột với các biểu hiện:
- Sốt, có thể kèm ớn lạnh.
- Ho, đau họng, chảy mũi hoặc nghẹt mũi.
- Đau đầu, đau nhức cơ thể, mệt nhiều.
- Trẻ nhỏ có thể quấy khóc, ít chơi, bú hoặc ăn uống kém.
- Một số trẻ có nôn, tiêu chảy; không phải trẻ mắc cúm nào cũng sốt.
Những biểu hiện này có thể giống các bệnh hô hấp khác. Không thể xác định chắc chắn cúm A hay B chỉ qua triệu chứng hoặc mức độ sốt. Bác sĩ sẽ thăm khám và cân nhắc xét nghiệm khi cần.
Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt dưới 2 tuổi, và trẻ có bệnh nền như hen, bệnh tim phổi hoặc suy giảm miễn dịch có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn. Tuy nhiên, trẻ lớn khỏe mạnh vẫn có thể diễn tiến nặng và cần được theo dõi.
Chăm sóc trẻ mắc cúm tại nhà
Nếu trẻ đã được bác sĩ đánh giá có thể theo dõi tại nhà, ba mẹ cần thực hiện hướng dẫn điều trị và chú ý những việc sau.
Cho trẻ nghỉ ngơi, bổ sung đủ dịch
Tiếp tục cho trẻ bú mẹ; có thể chia thành nhiều cữ nhỏ nếu con bú ít mỗi lần. Trẻ lớn cần uống nước phù hợp với tuổi, từng ít một và thường xuyên.
Cho con ăn thức ăn dễ ăn, chia nhỏ bữa theo khả năng tiếp nhận, tránh ép ăn khi trẻ đang mệt. Theo dõi số lần đi tiểu, khả năng uống hoặc bú để nhận biết nguy cơ mất nước.
Dùng thuốc đúng hướng dẫn
Thuốc hạ sốt cần dùng đúng loại, liều theo cân nặng và khoảng cách giữa các lần dùng. Kiểm tra thành phần thuốc cảm để tránh dùng trùng paracetamol.
Không dùng aspirin cho trẻ mắc cúm. Không tự mua kháng sinh vì thuốc không điều trị được virus cúm; bác sĩ chỉ kê khi có chỉ định phù hợp.
Không tự luân phiên nhiều thuốc hạ sốt nếu chưa được nhân viên y tế hướng dẫn. Tránh ủ trẻ quá kín hoặc mặc quá nhiều lớp quần áo.
Theo dõi cả tình trạng của con
Bên cạnh nhiệt độ, ba mẹ cần quan sát cách thở, mức độ tỉnh táo, khả năng uống/bú và lượng nước tiểu. Nên ghi lại thời điểm bắt đầu bệnh, thuốc và liều đã dùng để cung cấp khi đưa con đi khám.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám?
Liên hệ bác sĩ sớm
Khi trẻ thuộc nhóm nguy cơ cao có triệu chứng nghi cúm, ba mẹ nên liên hệ bác sĩ sớm để được đánh giá và cân nhắc điều trị kháng virus. Không cần đợi bệnh nặng hoặc chờ có kết quả xét nghiệm mới hỏi ý kiến bác sĩ.
Đưa trẻ khám lại nếu uống/bú giảm rõ, mệt tăng, xuất hiện triệu chứng mới hoặc diễn tiến khiến ba mẹ lo lắng.
Đưa trẻ đến cơ sở cấp cứu ngay
- Thở nhanh, khó thở, rút lõm ngực; môi hoặc mặt tím tái.
- Lừ đừ, khó đánh thức, ít đáp ứng khi đang thức hoặc co giật.
- Có dấu hiệu mất nước: Nước tiểu rất ít, miệng khô, khóc không có nước mắt.
- Đau ngực hoặc đau cơ nhiều đến mức không chịu đi lại.
- Sốt trên 40°C không kiểm soát được bằng thuốc hạ sốt đúng hướng dẫn.
- Sốt hoặc ho đã cải thiện rồi quay lại, nặng hơn.
Không chờ kết quả test cúm hoặc lịch tái khám nếu trẻ có dấu hiệu nguy hiểm.
FAQ: Những băn khoăn khi con mắc cúm mùa
1. Con vừa hết sốt rồi lại sốt, có phải cúm nặng hơn không?
Sốt hoặc ho đã đỡ rồi quay lại, nặng hơn là dấu hiệu cần đưa con đi khám ngay để tìm nguyên nhân. Ba mẹ không nên chỉ tiếp tục cho uống thuốc hạ sốt rồi chờ thêm.
2. Con bị cúm có cần dùng thuốc kháng virus không?
Không phải trẻ nào mắc cúm cũng cần dùng thuốc kháng virus, chẳng hạn như oseltamivir. Bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên tuổi, bệnh nền, mức độ bệnh và thời điểm xuất hiện triệu chứng. Ba mẹ nên liên hệ bác sĩ sớm, đặc biệt khi con dưới 2 tuổi hoặc có bệnh nền; không tự mua thuốc hoặc dùng lại toa của bé khác.
3. Một bé mắc cúm, làm sao tránh lây cho bé còn lại?
Ba mẹ nên hạn chế hai bé tiếp xúc gần, rửa tay trước và sau khi chăm từng bé, giữ phòng thông thoáng và vệ sinh đồ vật thường chạm. Người đang có triệu chứng nên đeo khẩu trang phù hợp khi tiếp xúc với người khác. Những việc này giúp giảm nguy cơ lây, nhưng không bảo đảm phòng tránh hoàn toàn.
4. Con hết sốt rồi có đi học lại được chưa?
Có thể cân nhắc khi con hết sốt ít nhất 24 giờ mà không dùng thuốc hạ sốt, các triệu chứng nhìn chung đã cải thiện và đủ khỏe để sinh hoạt tại lớp. Ba mẹ cần tuân thủ thêm hướng dẫn của bác sĩ và quy định của trường.
5. Con đã tiêm phòng rồi, sao vẫn bị cúm?
Vaccine không ngăn được mọi trường hợp mắc cúm. Tuy nhiên, tiêm phòng vẫn giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và có thể làm bệnh nhẹ hơn nếu con bị nhiễm. Vì vậy, ba mẹ vẫn cần theo dõi các dấu hiệu bất thường dù trẻ đã tiêm vaccine.