Té ngã trong sinh hoạt là tình huống rất thường gặp. Một bước hụt chân trong nhà tắm, một cú trượt trên nền ướt, một lần vấp bậc thềm hoặc té khi đang lên xuống cầu thang có thể chỉ diễn ra trong vài giây. Không phải chấn thương nào cũng biểu hiện rõ ngay từ đầu. Có những cú ngã tưởng nhẹ nhưng lại âm thầm gây gãy xương kín. Hãy cũng Phương Châu tìm hiểu về nguy cơ này trong bài viết dưới đây.
Bài viết được cố vấn nội dung chuyên môn bởi BS. CKI. Nguyễn Tấn Phát, Chuyên khoa Ngoại Chấn thương chỉnh hình, Bệnh viện quốc tế Phương Châu.
Có những cú ngã tưởng nhẹ nhưng lại âm thầm gây gãy xương kín
Gãy xương kín là gì?
Gãy xương kín là tình trạng xương bị nứt, rạn hoặc gãy nhưng phần da bên ngoài vẫn còn nguyên vẹn. Khác với gãy xương hở, người bệnh không nhìn thấy đầu xương lộ ra ngoài. Cũng không phải lúc nào vùng chấn thương cũng biến dạng rõ.
Chính vì kín nên nhiều người dễ xem nhẹ. Sau cú ngã, nếu chỉ thấy đau, sưng nhẹ hoặc bầm tím, người bệnh thường tự xử trí tại nhà. Một số người còn cố đi lại, tiếp tục làm việc hoặc xoa bóp mạnh lên vùng đau. Điều này có thể khiến tổn thương nặng hơn, đường gãy di lệch hoặc gây chèn ép mô mềm xung quanh.
Gãy xương kín có thể xảy ra ở nhiều vị trí. Thường gặp nhất sau té ngã sinh hoạt là gãy cổ tay do chống tay khi té, gãy cổ xương đùi hoặc xương vùng hông do té đập mông, gãy xương cánh tay, xương vai, xương sườn, xương cổ chân hoặc lún xẹp đốt sống ở người có loãng xương.
Vì sao một cú ngã nhẹ cũng có thể gây gãy xương?
Ở người khỏe mạnh, xương có khả năng chịu lực khá tốt. Tuy nhiên, khi lực tác động đủ mạnh hoặc rơi vào một vị trí bất lợi, xương vẫn có thể bị tổn thương. Với người lớn tuổi, nguy cơ này cao hơn vì mật độ xương thường giảm theo thời gian.
Khi xương bị loãng, một cú ngã từ tư thế đứng cũng có thể gây gãy xương. Đây là lý do nhiều người cao tuổi chỉ té trong nhà, té khi đi vệ sinh hoặc trượt chân nhẹ nhưng lại bị gãy cổ xương đùi, gãy cổ tay hoặc xẹp đốt sống.
Không chỉ người lớn tuổi mới có nguy cơ. Người trẻ vẫn có thể bị gãy xương kín nếu té khi chơi thể thao, tai nạn khi sinh hoạt, trượt cầu thang, té xe, vấp ngã khi mang vác nặng hoặc tiếp đất sai tư thế.
Một yếu tố khác dễ bị bỏ qua là tâm lý chủ quan. Sau té ngã, nhiều người chỉ nhìn xem có chảy máu hay không. Nếu không thấy vết thương hở, họ cho rằng không nghiêm trọng. Nhưng xương, dây chằng, khớp và mô mềm bên trong vẫn có thể đã bị tổn thương.
Dấu hiệu gợi ý gãy xương kín sau té ngã
Gãy xương kín không phải lúc nào cũng gây đau dữ dội ngay lập tức. Một số trường hợp đau tăng dần sau vài giờ hoặc vài ngày. Vì vậy, người bệnh cần theo dõi kỹ các biểu hiện sau cú ngã.
Dấu hiệu thường gặp là đau tại một điểm cố định. Cơn đau tăng khi chạm vào, xoay trở, đứng lên, bước đi hoặc cử động vùng bị chấn thương. Nếu là vùng cổ tay, người bệnh có thể đau khi cầm nắm. Nếu là vùng hông, người bệnh có thể đau nhiều khi chịu lực lên chân.
Vùng chấn thương có thể sưng, bầm tím, nóng nhẹ hoặc căng tức. Một số trường hợp xuất hiện biến dạng bất thường, lệch trục chi, chân ngắn hơn bên còn lại hoặc khớp không còn vận động như bình thường.
Người bệnh cũng cần chú ý nếu sau té ngã có cảm giác tê bì, yếu chi, lạnh đầu ngón tay hoặc ngón chân. Đây có thể là dấu hiệu tổn thương mạch máu, thần kinh hoặc chèn ép do chấn thương.
Đặc biệt, nếu người bệnh đau lưng nhiều sau té ngã, khó ngồi dậy, đau tăng khi xoay người hoặc cúi người, cần nghĩ đến khả năng tổn thương cột sống. Ở người loãng xương, xẹp đốt sống có thể xảy ra sau chấn thương không quá mạnh.
Khi nào cần đi khám ngay sau té ngã?
Không nên chờ đau thật nặng mới đi khám. Người bệnh nên đến cơ sở y tế sớm nếu sau té ngã có một trong các dấu hiệu sau:
- Đau nhiều, đau tăng dần hoặc đau không giảm sau nghỉ ngơi.
- Không thể đứng dậy, đi lại hoặc chống tay như bình thường.
- Vùng chấn thương sưng nhanh, bầm tím nhiều hoặc biến dạng.
- Đau ở vùng hông, cổ tay, vai, cổ chân, cột sống sau té.
- Có tê bì, yếu chi, lạnh đầu ngón hoặc mất cảm giác.
- Người bị té là người lớn tuổi, người loãng xương hoặc có nhiều bệnh nền.
- Té có va đập vùng đầu, cổ, lưng hoặc kèm chóng mặt, buồn nôn, lơ mơ.
Với người cao tuổi, một cú té không nên được xem là chuyện nhỏ. Ngay cả khi người bệnh vẫn tỉnh táo, vẫn nói chuyện bình thường, việc thăm khám sớm vẫn rất cần thiết nếu có đau kéo dài hoặc khó vận động.
.jpg)
Vì sao không nên tự xoa bóp, nắn chỉnh tại nhà?
Sau té ngã, nhiều người có thói quen xoa dầu, bóp mạnh, kéo nắn hoặc đắp thuốc lên vùng đau. Đây là cách xử trí tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu bên trong đã có gãy xương kín.
Khi xương bị gãy hoặc rạn, việc xoa bóp mạnh có thể làm đường gãy di lệch. Nếu vùng gãy gần mạch máu hoặc thần kinh, tác động sai cách có thể làm đau tăng, sưng nhiều hơn hoặc gây biến chứng.
Một số trường hợp ban đầu chỉ là rạn xương. Nhưng do người bệnh vẫn cố đi lại, mang vác hoặc vận động sớm, tổn thương có thể nặng hơn. Việc trì hoãn thăm khám cũng khiến quá trình điều trị phức tạp hơn.
Cách an toàn hơn là hạn chế vận động vùng bị đau. Nếu nghi ngờ gãy xương, nên cố định tạm thời, chườm lạnh qua khăn mỏng trong giai đoạn đầu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế. Không tự nắn chỉnh khi chưa có đánh giá chuyên môn.
Chẩn đoán gãy xương kín như thế nào?
Để xác định gãy xương kín, bác sĩ sẽ thăm khám vùng chấn thương, đánh giá mức độ đau, khả năng vận động, dấu hiệu sưng bầm, biến dạng và tình trạng mạch máu, thần kinh.
Chụp X-quang thường là phương tiện chẩn đoán ban đầu. Phương pháp này giúp phát hiện nhiều trường hợp gãy xương, đánh giá vị trí gãy và mức độ di lệch.
Tuy nhiên, có những đường gãy nhỏ, gãy không di lệch hoặc gãy ở vị trí khó quan sát có thể chưa rõ trên phim X-quang ban đầu. Khi triệu chứng vẫn gợi ý tổn thương xương, bác sĩ có thể chỉ định thêm CT scan, MRI hoặc hẹn tái khám để kiểm tra lại.
Việc chẩn đoán đúng rất quan trọng. Bởi mỗi vị trí gãy xương sẽ có hướng điều trị khác nhau. Có trường hợp chỉ cần cố định, nghỉ ngơi và theo dõi. Có trường hợp cần can thiệp phẫu thuật để đưa xương về đúng vị trí, giúp người bệnh phục hồi vận động tốt hơn.
Điều trị gãy xương kín phụ thuộc vào điều gì?
Điều trị gãy xương kín không có một công thức chung cho tất cả mọi người. Bác sĩ sẽ dựa vào vị trí gãy, mức độ di lệch, tuổi người bệnh, tình trạng xương, bệnh nền và nhu cầu vận động để đưa ra hướng xử trí phù hợp.
Với những trường hợp gãy nhẹ, không di lệch, người bệnh có thể được cố định bằng nẹp, bột hoặc dụng cụ hỗ trợ. Bác sĩ sẽ hướng dẫn cách nghỉ ngơi, dùng thuốc giảm đau phù hợp và tái khám đúng hẹn.
Với những trường hợp gãy di lệch, gãy gần khớp, gãy vùng hông, xương đùi, cột sống hoặc ảnh hưởng nhiều đến khả năng vận động, phẫu thuật có thể được cân nhắc. Mục tiêu là phục hồi cấu trúc xương, hạn chế biến chứng và giúp người bệnh sớm trở lại sinh hoạt an toàn.
Sau giai đoạn điều trị ban đầu, phục hồi chức năng cũng rất quan trọng. Tập vận động đúng thời điểm giúp hạn chế cứng khớp, teo cơ và giảm nguy cơ té ngã tái phát. Người bệnh không nên tự tập quá sớm hoặc quá mạnh khi chưa có hướng dẫn.
Ai cần đặc biệt cẩn trọng sau té ngã?
Người lớn tuổi là nhóm cần được quan tâm nhiều nhất. Khi tuổi càng cao, phản xạ giữ thăng bằng giảm, cơ yếu hơn và mật độ xương cũng giảm. Vì vậy, cú ngã trong sinh hoạt có thể để lại hậu quả nặng hơn so với người trẻ.
Phụ nữ sau mãn kinh cũng có nguy cơ loãng xương cao hơn. Nếu không được tầm soát và điều trị phù hợp, xương có thể trở nên giòn, dễ gãy dù chấn thương không quá mạnh.
Người đang dùng corticoid kéo dài, người ít vận động, thiếu vitamin D, suy dinh dưỡng, bệnh thận mạn, bệnh nội tiết hoặc từng gãy xương trước đó cũng nên thận trọng.
Ngoài ra, người thường xuyên chóng mặt, tụt huyết áp tư thế, rối loạn tiền đình, thị lực kém hoặc dùng nhiều thuốc cũng dễ té ngã. Với nhóm này, phòng té ngã quan trọng không kém điều trị sau chấn thương.
.jpg)
Phòng ngừa té ngã trong sinh hoạt hãy bắt đầu từ những điều rất nhỏ
Nhiều cú té xảy ra ngay trong chính ngôi nhà quen thuộc. Vì vậy, phòng ngừa nên bắt đầu từ những chi tiết đơn giản hằng ngày.
Sàn nhà nên được giữ khô ráo, đặc biệt ở nhà tắm, khu vực bếp và lối đi. Nên hạn chế để dây điện, thảm trơn hoặc vật dụng nhỏ trên sàn. Cầu thang cần đủ ánh sáng và có tay vịn chắc chắn.
Người lớn tuổi nên dùng dép vừa chân, có đế chống trượt. Khi thức dậy ban đêm, nên ngồi dậy từ từ trước khi đứng lên. Nếu thường xuyên chóng mặt hoặc loạng choạng, cần đi khám để tìm nguyên nhân.
Tập luyện nhẹ nhàng cũng giúp giảm nguy cơ té ngã. Các bài tập tăng sức cơ, giữ thăng bằng và cải thiện linh hoạt khớp rất có ích. Tuy nhiên, người có bệnh xương khớp hoặc bệnh nền nên được tư vấn bài tập phù hợp.
Bên cạnh đó, tầm soát loãng xương cũng rất cần thiết ở người có nguy cơ. Khi biết mật độ xương của mình, người bệnh có thể chủ động điều chỉnh dinh dưỡng, vận động và điều trị theo hướng dẫn bác sĩ.
Té ngã trong sinh hoạt là điều có thể xảy ra với bất kỳ ai nhưng đừng để cú ngã nhỏ trở thành chấn thương lớn. Điều quan trọng là không nên đánh giá chấn thương chỉ bằng vẻ ngoài của da. Không chảy máu không có nghĩa là xương vẫn an toàn. Không đau dữ dội ngay lập tức cũng không loại trừ nguy cơ gãy xương kín.
Liên hệ đặt lịch khám và điều trị
- ĐA KHOA PHƯƠNG CHÂU.
- Tổng đài 1900 545466 hoặc Fanpage Đa khoa Phương Châu.
- Địa chỉ: Số 300, Nguyễn Văn Cừ nối dài, P. Tân An, TP. Cần Thơ.
Tập đoàn Y tế Phương Châu gồm 4 bệnh viện tại miền Nam Việt Nam: Bệnh viện Phương Nam (Thành phố Hồ Chí Minh), Phương Châu Cần Thơ, Phương Châu Sa Đéc và Phương Châu Sóc Trăng. Với hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe toàn diện Sản - Phụ khoa, Nhi khoa - Sơ sinh, IVF - Nam khoa, Đa khoa và Thẩm mỹ, bảo vệ sức khỏe cho người phụ nữ và cả gia đình. Tập đoàn Y tế Phương Châu với 15 năm phụng sự từ tâm, đạt các chuẩn quốc tế gồm JCI, JCI Enterprise (đầu tiên tại Đông Nam Á và 1 trong 10 hệ thống y tế trên thế giới), RTAC (IVF), ISO 15189, và Lotus Award (USA), Nuôi con bằng sữa mẹ xuất sắc (bởi Alive & Thrive), cam kết mang lại chăm sóc an toàn, nhân văn và lấy người bệnh làm trung tâm.