Nhiều người khá bối rối khi thấy cân nặng tăng dần dù cảm giác bản thân ăn không nhiều. Thực ra, tăng cân không chỉ phụ thuộc vào một bữa ăn nhiều hay ít. Đằng sau đó có thể là khẩu phần nhỏ nhưng giàu năng lượng, cơ thể tiêu hao ít hơn trước, thiếu ngủ kéo dài, tác dụng phụ của thuốc hoặc một số rối loạn chuyển hóa, nội tiết cần được nhận diện đúng cách.
Bài viết được cố vấn nội dung chuyên môn bởi ThS. BS. CKII. Hứa Thành Nhân, Trưởng Trung tâm Nội tiết, Bệnh viện Quốc tế Phương Châu.
Tăng cân có thể không chỉ phụ thuộc vào một bữa ăn nhiều hay ít
Không ăn nhiều chưa chắc là ăn ít năng lượng
Đây là hiểu lầm khá thường gặp. Nhiều người không ăn quá nhiều trong bữa chính nhưng lại dùng thêm trà sữa, cà phê pha sẵn, nước ngọt, bánh ngọt, đồ ăn vặt, hạt rang, món chiên hoặc những phần ăn nhỏ nhưng giàu đường và chất béo. Khi đó, cảm giác ăn không nhiều không đồng nghĩa với việc cơ thể đang nhận ít năng lượng. Đồ uống có đường và thực phẩm nhiều đường, nhiều chất béo có thể làm lượng calo tăng lên nhanh hơn chúng ta nghĩ.
Nói cách khác, có người ăn ít về số lượng nhưng lại ăn đậm năng lượng hơn. Một vài thói quen tưởng như nhỏ cũng có thể góp phần làm cân nặng tăng dần như:
- Uống đồ ngọt mỗi ngày nhưng không tính vào khẩu phần ăn.
- Ăn vặt khi làm việc, lái xe hoặc thức khuya.
- Ăn ít bữa chính nhưng bù lại bằng nhiều món phụ trong ngày.
- Ăn không nhiều nhưng hay chọn món nhiều sốt, chiên xào, nhiều topping.
- Khi cộng dồn trong thời gian dài, những phần năng lượng nhỏ này vẫn có thể làm cơ thể tích mỡ.
- Sự tiêu hao năng lượng ít hơn năng lượng nạp vào mỗi ngày
Một người vẫn giữ thói quen ăn như cũ nhưng cân nặng vẫn tăng là chuyện hoàn toàn có thể xảy ra. Lý do là cơ thể không chỉ chịu ảnh hưởng bởi lượng ăn vào, mà còn phụ thuộc vào mức độ vận động, khối cơ, giấc ngủ, tuổi tác, công việc hằng ngày và nhiều yếu tố khác. Nếu vận động giảm đi, ngồi nhiều hơn, thức khuya thường xuyên hoặc cơ thể mất dần khối cơ, mức tiêu hao năng lượng cũng sẽ thấp hơn trước.
Đây là lý do nhiều người nói rằng mình có chế độ ăn y như cũ nhưng vẫn tăng cân. Thực ra, khẩu phần có thể không đổi, nhưng cơ thể đã khác. Những thay đổi dễ gặp nhất gồm:
- Công việc ngồi nhiều hơn, ít đi lại hơn.
- Tập luyện thưa dần hoặc ngừng vận động.
- Cơ thể mất cơ sau thời gian dài ít vận động.
- Tuổi tăng dần khiến nhu cầu năng lượng thay đổi.
- Khi năng lượng tiêu hao ít đi mà ăn uống không điều chỉnh tương ứng, phần dư vẫn sẽ tích lại theo thời gian.
- Thiếu ngủ cũng có thể khiến cân nặng tăng lên
Nhiều người chỉ chú ý đến chuyện ăn uống mà quên mất giấc ngủ cũng ảnh hưởng khá rõ đến cân nặng. Khi ngủ không đủ, cơ thể dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, thèm ăn hơn, thích đồ ngọt hơn và ít muốn vận động hơn. Về lâu dài, thiếu ngủ còn liên quan đến nguy cơ béo phì, đái tháo đường, tăng huyết áp và nhiều bệnh mạn tính khác.
Đó là lý do có những người không ăn quá nhiều nhưng vẫn tăng cân trong giai đoạn áp lực công việc cao, thường xuyên thức khuya, ngủ chập chờn hoặc ngủ ít kéo dài. Nếu chỉ nhìn vào khẩu phần ăn mà bỏ qua nhịp sống hằng ngày, rất dễ bỏ sót một nguyên nhân quan trọng.
Một số nguyên nhân sức khỏe quan trọng không nên bỏ qua
Không phải cứ tăng cân là do bệnh lý. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp tăng cân liên quan đến rối loạn nội tiết hoặc bệnh nền. Một trong những nguyên nhân thường được nhắc đến là suy giáp. Khi tuyến giáp hoạt động kém, người bệnh có thể tăng cân kèm theo mệt mỏi, sợ lạnh, táo bón, giảm tập trung, da khô hoặc rối loạn kinh nguyệt.
Ngoài ra, một số loại thuốc cũng có thể làm cân nặng thay đổi. Đây là chi tiết rất hay bị bỏ qua vì nhiều người chỉ nghĩ đến đồ ăn mà không nghĩ thuốc đang dùng cũng có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa, khẩu vị hoặc mức giữ nước của cơ thể. Một số thuốc điều trị tâm thần kinh, thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc chứa corticosteroid có thể liên quan đến tăng cân ở một số người.
Điều quan trọng là không nên tự kết luận rằng mình tăng cân chắc do nội tiết hay tự ý ngưng thuốc đang điều trị. Tăng cân có thể đến từ nhiều yếu tố cùng lúc, và chỉ khi được bác sĩ đánh giá toàn diện thì mới biết đâu là nguyên nhân chính cần xử lý.
Khi nào nên đi khám nếu ăn không nhiều mà vẫn tăng cân?
Nếu cân nặng tăng nhẹ sau một giai đoạn sinh hoạt đảo lộn, bạn vẫn có thể bắt đầu bằng việc rà lại chế độ ăn, giấc ngủ và mức vận động. Nhưng nếu tình trạng này kéo dài hoặc đi kèm dấu hiệu bất thường, việc đi khám sẽ giúp mọi thứ rõ ràng hơn.
Bạn nên cân nhắc đi khám khi có một hay nhiều tình huống sau:
- Cân nặng tăng dần dù cảm giác ăn không nhiều.
- Vòng eo tăng nhanh, cơ thể nặng nề hơn trước.
- Dễ mệt khi vận động hoặc sinh hoạt thường ngày.
- Hay buồn ngủ, ngủ ngáy, ngủ không sâu.
- Có thêm các dấu hiệu như mệt kéo dài, sợ lạnh, táo bón, rối loạn kinh nguyệt.
- Các chỉ số như đường huyết, mỡ máu, men gan hoặc huyết áp bắt đầu bất thường.
- Đã thử nhiều cách giảm cân nhưng không duy trì được kết quả.
Thừa cân, béo phì không chỉ là câu chuyện thẩm mỹ. Khi kéo dài, tình trạng này có thể làm tăng nguy cơ đái tháo đường type 2, bệnh tim mạch, đột quỵ, gan nhiễm mỡ, ngưng thở khi ngủ và một số bệnh lý khác. Vì vậy, điều cần làm không chỉ là giảm vài ký, mà là hiểu đúng nguyên nhân để kiểm soát từ sớm.
Đánh giá tăng cân theo hướng toàn diện hơn tại Trung tâm Nội tiết Phương Châu
Khi một người đến khám vì tăng cân, điều cần làm không chỉ là cân rồi dặn ăn ít lại. Điều quan trọng hơn là phải tìm xem vì sao cơ thể đang tăng cân, đang tích mỡ theo kiểu nào, có rối loạn chuyển hóa đi kèm hay không, và người bệnh đang cần thay đổi điều gì trước tiên.
Tại Trung tâm Nội tiết Phương Châu, người bệnh có thể được đánh giá theo hướng toàn diện hơn với thăm khám ban đầu, phân tích thành phần cơ thể bằng InBody, xét nghiệm máu chuyên sâu và các khảo sát cần thiết tùy từng trường hợp. Từ đó, bác sĩ mới xây dựng được hướng kiểm soát cân nặng phù hợp hơn với tình trạng sức khỏe thực tế, thay vì áp dụng một công thức chung cho tất cả.
Hiểu đúng nguyên nhân để hành trình kiểm soát cân nặng khoa học và nhẹ nhàng hơn
Không ăn nhiều mà vẫn tăng cân không có nghĩa là cơ thể vô lý. Thường sẽ có một hoặc nhiều mắt xích phía sau như năng lượng nạp vào bị đánh giá thấp, cơ thể tiêu hao ít hơn trước, thiếu ngủ kéo dài, thuốc đang dùng hoặc những rối loạn chuyển hóa chưa được phát hiện. Khi hiểu đúng nguyên nhân, việc kiểm soát cân nặng sẽ bớt mơ hồ hơn và cũng bền vững hơn.
Tại Trung tâm Nội tiết Phương Châu, kiểm soát cân nặng không được nhìn như một nỗ lực đơn lẻ mà là một hành trình cần có đánh giá đúng và đồng hành đúng. Sau khi thăm khám, bác sĩ sẽ dựa trên tình trạng sức khỏe, mức độ rối loạn chuyển hóa và các yếu tố liên quan để xây dựng lộ trình giảm cân phù hợp cho từng người. Lộ trình này có thể kết hợp điều chỉnh chế độ ăn, thay đổi lối sống, hướng dẫn vận động và hỗ trợ y khoa khi cần. Mục tiêu không chỉ là giảm vài con số trên bàn cân mà còn giúp người bệnh cải thiện sức khỏe theo hướng an toàn, thực tế và bền vững hơn. Khi đi đúng hướng ngay từ đầu, hành trình kiểm soát cân nặng cũng sẽ bớt mơ hồ và nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
Liên hệ đặt lịch khám bệnh nội tiết hoặc tư vấn chế độ dinh dưỡng vận động
- TRUNG TÂM NỘI TIẾT PHƯƠNG CHÂU.
- Tổng đài 1900 545466 hoặc Fanpage Đa khoa Phương Châu.
- Địa chỉ: Số 300, Nguyễn Văn Cừ nối dài, P. Tân An, TP. Cần Thơ.
Tập đoàn Y tế Phương Châu gồm 4 bệnh viện tại Miền Nam Việt Nam: Bệnh viện Phương Nam (Thành phố Hồ Chí Minh), Phương Châu Cần Thơ, Phương Châu Sa Đéc và Phương Châu Sóc Trăng. Với hệ sinh thái chăm sóc sức khoẻ toàn diện Sản - Phụ khoa, Nhi Khoa - Sơ sinh, IVF - Nam Khoa, Đa khoa và Thẩm mỹ, bảo vệ sức khoẻ cho người phụ nữ và cả gia đình. Tập đoàn Y tế Phương Châu với 15 năm phụng sự từ tâm, đạt các chuẩn quốc tế gồm JCI, JCI Enterprise (đầu tiên tại Đông Nam Á và 1 trong 10 hệ thống y tế trên thế giới), RTAC (IVF), ISO 15189, và Lotus Award (USA), Nuôi con bằng sữa mẹ xuất sắc (bởi Alive & Thrive), cam kết mang lại chăm sóc an toàn, nhân văn và lấy người bệnh làm trung tâm.