Rối loạn lipid máu là bệnh rất dễ bị bỏ qua vì ở giai đoạn đầu thường không có triệu chứng đặc trưng. Nhiều người chỉ phát hiện khi đi xét nghiệm định kỳ hoặc khi đã có biến chứng tim mạch ở giai đoạn muộn.
Bài viết được cố vấn nội dung chuyên môn bởi BS. CKII. Hứa Thành Nhân, Trưởng Trung tâm Nội tiết, BVQT Phương Châu.
Nếu không kịp thời điều trị, rối loạn lipid máu có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm
Rối loạn lipid máu là gì?
Lipid máu là nhóm chất béo lưu hành trong máu. Các chỉ số thường được kiểm tra gồm cholesterol toàn phần, LDL-C, HDL-C và triglycerid.
Rối loạn lipid máu là khi một hoặc nhiều chỉ số này bất thường, có thể tăng hoặc giảm. Đây là nhóm rối loạn chuyển hóa quan trọng. Vì nó liên quan trực tiếp đến xơ vữa động mạch và ảnh hưởng đến mạch máu ở tim, não và chi từ đó tăng nguy cơ bệnh tim mạch, đột quị
Nguyên nhân gây rối loạn lipid máu
Rối loạn lipid máu có thể do lối sống. Cũng có thể do bệnh nền. Nhiều trường hợp là kết hợp cả hai.
- Nguyên nhân thường gặp nhất là do chế độ ăn uống: ăn nhiều chất béo bão hòa, nhiều đường và tinh bột ( đồ ngọt, nước ngọt …), uống rượu bia thường xuyên.
- Ít vận động là yếu tố đi kèm rất phổ biến. Ngồi lâu, tăng vòng bụng, tăng cân là nền của hội chứng chuyển hóa.
- Một số bệnh lý cũng làm rối loạn lipid máu. Thường gặp là đái tháo đường, suy giáp, bệnh thận mạn, bệnh gan…
- Một số thuốc cũng có thể ảnh hưởng mỡ máu.
- Yếu tố di truyền.
Rối loạn lipid máu thường gây ra những biểu hiện gì?
Giai đoạn sớm
Phần lớn người bị rối loạn lipid máu không có triệu chứng rõ. Bệnh nhân vẫn sinh hoạt bình thường, làm việc như mọi ngày mà không cảm thấy thay đổi gì rõ ràng. Đây là lý do bệnh dễ bị bỏ sót.
Một số người có cảm giác mệt mỏi, dễ uể oải, khó tập trung. Nhưng các dấu hiệu này không đặc hiệu cũng không đủ để kết luận mỡ máu cao. Ở giai đoạn này, cách phát hiện đáng tin cậy nhất vẫn là xét nghiệm.
Giai đoạn trung gian: Bắt đầu có dấu hiệu rõ ràng hơn
Khi rối loạn lipid máu kéo dài hoặc chỉ số tăng cao, một số biểu hiện ngoài da và mắt có thể xuất hiện.
Bệnh nhân có thể thấy mảng vàng nhạt quanh mi mắt. Đây là dấu hiệu hay được nhắc tới. Một số người có các nốt hoặc mảng vàng ở da, có thể xuất hiện ở vùng gân, khuỷu tay, gót chân.
Một dấu hiệu khác là vòng trắng mờ quanh giác mạc. Nếu xuất hiện sớm ở người trẻ, cần nghĩ đến rối loạn lipid máu. Đặc biệt khi có yếu tố gia đình.
Triglycerid tăng rất cao: Có thể xuất hiện biểu hiện cấp tính
Một tình huống cần lưu ý là triglycerid tăng rất cao. Khi đó, nguy cơ viêm tụy cấp có thể tăng.
Biểu hiện thường là đau bụng vùng thượng vị dữ dội, có thể lan ra sau lưng kèm buồn nôn hoặc nôn. Đây là tình huống cần đi khám ngay. Không nên tự theo dõi tại nhà.
Khi đã có xơ vữa và hẹp tắc mạch
Rối loạn lipid máu kéo dài làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch. Khi mạch máu bị hẹp hoặc tắc, triệu chứng sẽ rõ hơn và thường liên quan trực tiếp tim mạch.
- Nếu ảnh hưởng mạch vành, bệnh nhân có thể đau thắt ngực, nặng ngực khi gắng sức, cảm thấy hụt hơi, giảm sức bền khi vận động... Trường hợp nặng có thể là nhồi máu cơ tim.
- Nếu ảnh hưởng mạch não, có thể xuất hiện cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc đột quỵ. Dấu hiệu hay gặp là yếu liệt, méo miệng, nói khó, nhìn mờ, chóng mặt đột ngột…
- Nếu ảnh hưởng mạch ở các chi, bệnh nhân có thể đau bắp chân khi đi bộ. Cơn đau tăng khi đi và giảm khi nghỉ. Chân tay lạnh, tê bì hoặc vết thương lâu lành hơn.
Ở giai đoạn này, rối loạn lipid máu không còn là chỉ số xấu nữa mà nó đã liên quan bệnh mạch máu thực sự.
Các biến chứng nguy hiểm của rối loạn lipid máu
- Biến chứng đáng ngại nhất là bệnh tim mạch do xơ vữa, bao gồm bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
- Biến chứng quan trọng khác là bệnh động mạch ngoại biên. Nó ảnh hưởng khả năng đi lại và tuần hoàn chi.
- Triglycerid quá cao có thể liên quan viêm tụy cấp. Đây là biến chứng cấp tính, có thể nặng.
- Rối loạn lipid máu cũng thường đi kèm gan nhiễm mỡ và kháng insulin. Khi các vấn đề này đi chung, nguy cơ tim mạch thường tăng hơn.
Điều trị rối loạn lipid máu
Điều trị rối loạn lipid máu không có một công thức chung. Mục tiêu là đưa chỉ số về mức an toàn. Đồng thời giảm nguy cơ biến cố tim mạch.
Điều chỉnh lối sống là nền tảng cần thiết
- Chế độ ăn cần giảm mỡ bão hòa và đồ chiên.
- Giảm các món ăn từ nội tạng động vật.
- Giảm tiêu thụ nước ngọt và đồ ngọt.
- Tăng cường các loại rau xanh và chất xơ.
- Ưu tiên đạm nạc và cá.
- Chọn cách nấu hấp, luộc hoặc kho nhạt.
- Vận động thường xuyên, ít nhất 30 phút mỗi ngày. Đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, hoặc tập sức mạnh nhẹ. Điều quan trọng là duy trì lâu dài.
- Giấc ngủ và stress ảnh hưởng thói quen ăn uống. Ngủ đủ giấc giúp kiểm soát thèm ăn và giúp bạn giữ kế hoạch tốt hơn.
- Rượu bia cần được hạn chế. Đặc biệt khi triglycerid cao hoặc có gan nhiễm mỡ.
Dùng thuốc điều trị
Việc sử dụng thuốc hạ lipid máu tùy thuộc vào kết quả xét nghiệm cũng như phân tầng nguy cơ tim mạch của từng cá nhân cụ thể . Trên cơ sở đó, bác sĩ sẽ quyết định lựa chọn thuốc điều trị phù hợp từng cá thể hóa. Bệnh nhân không nên tự mua thuốc. Cũng không nên tự ngưng thuốc khi thấy chỉ số giảm. Điều trị cần theo dõi và tái khám đúng hẹn.
Theo dõi định kỳ và điều chỉnh theo đáp ứng
Rối loạn lipid máu cần theo dõi bằng xét nghiệm đồng thời kiểm soát các yếu tố nguy cơ đi kèm như huyết áp, đường huyết, cân nặng, vòng eo và gan nhiễm mỡ… Mục tiêu là quản trị nguy cơ lâu dài, không phải chỉ chỉnh một con số.
Rối loạn lipid máu thường âm thầm ở giai đoạn đầu. Nhiều người chỉ phát hiện khi xét nghiệm hoặc khi đã có biến chứng tim mạch. Vì vậy, điều quan trọng là nhận diện sớm nhóm nguy cơ và kiểm tra đúng lúc.
Tại Trung tâm Nội tiết Phương Châu, người bệnh được đánh giá toàn diện, tư vấn dinh dưỡng vận động theo mục tiêu cá nhân, theo dõi định kỳ và điều chỉnh phác đồ khi cần. Đặc biệt là phác đồ điều trị được cá thể hóa để phù hợp với điều kiện, thể trạng, bệnh nền hoặc lối sống của từng người. Từ đó giúp bệnh nhân an tâm tuân thủ điều trị tốt hơn. Hướng tiếp cận tập trung vào đồng hành lâu dài và giảm nguy cơ tim mạch về sau.
Liên hệ đặt lịch khám bệnh nội tiết hoặc tư vấn chế độ dinh dưỡng vận động
- TRUNG TÂM NỘI TIẾT PHƯƠNG CHÂU
- Tổng đài 1900 545466 hoặc Fanpage Đa khoa Phương Châu
- Địa chỉ: Số 300, Nguyễn Văn Cừ nối dài, P. Tân An, TP. Cần Thơ
Tập đoàn Y tế Phương Châu gồm 4 bệnh viện tại Miền Nam Việt Nam: Bệnh viện Phương Nam (Thành phố Hồ Chí Minh), Phương Châu Cần Thơ, Phương Châu Sa Đéc và Phương Châu Sóc Trăng. Với hệ sinh thái chăm sóc sức khoẻ toàn diện Sản - Phụ khoa, Nhi Khoa - Sơ sinh, IVF - Nam Khoa, Đa khoa và Thẩm mỹ, bảo vệ sức khoẻ cho người phụ nữ và cả gia đình. Tập đoàn Y tế Phương Châu với 15 năm phụng sự từ tâm, đạt các chuẩn quốc tế gồm JCI, JCI Enterprise (đầu tiên tại Đông Nam Á và 1 trong 10 hệ thống y tế trên thế giới), RTAC (IVF), ISO 15189, và Lotus Award (USA), Nuôi con bằng sữa mẹ xuất sắc (bởi Alive & Thrive), cam kết mang lại chăm sóc an toàn, nhân văn và lấy người bệnh làm trung tâm.