Đái tháo đường là bệnh mạn tính phổ biến và có thể gây tổn thương nhiều cơ quan nếu không được kiểm soát tốt. Điều đáng lo là nhiều biến chứng tiến triển âm thầm trong thời gian dài, đến khi phát hiện thì sức khỏe đã bị ảnh hưởng đáng kể. Hiểu rõ các biến chứng thường gặp ở bệnh đái tháo đường sẽ giúp bệnh nhân chủ động thăm khám, điều trị và phòng ngừa hiệu quả hơn.
Bài viết được cố vấn nội dung chuyên môn bởi BS. CKI. Nguyễn Huỳnh Thanh Thanh, Quản lý Đơn vị điều trị trong ngày, Bệnh viện Quốc tế Phương Châu.
Biến chứng của bệnh đái tháo đường thường diễn ra một cách âm thầm trong thời gian dài
Bệnh đái tháo đường là bệnh gì?
Đái tháo đường là bệnh rối loạn chuyển hóa, đặc trưng bởi tình trạng tăng glucose máu kéo dài. Nguyên nhân có thể do cơ thể thiếu insulin, tiết insulin không đủ hoặc insulin hoạt động kém hiệu quả.
Khi đường huyết tăng mạn tính, cơ thể không chỉ gặp rối loạn chuyển hóa đường mà còn bị ảnh hưởng đến chuyển hóa đạm và mỡ. Về lâu dài, tình trạng này có thể gây tổn thương tim, mạch máu, thận, mắt, thần kinh và nhiều cơ quan khác.
Những ai có nguy cơ cao mắc bệnh đái tháo đường?
Một số nhóm người nên chủ động tầm soát sớm gồm:
- Thừa cân hoặc béo phì.
- Ít vận động thể lực.
- Có tiền sử tăng huyết áp hoặc rối loạn mỡ máu.
- Có người thân ruột thịt mắc đái tháo đường.
- Phụ nữ từng bị đái tháo đường thai kỳ.
- Phụ nữ có hội chứng buồng trứng đa nang.
- Người từ 45 tuổi trở lên.
- Người có các biểu hiện liên quan kháng insulin như gai đen ở cổ, nách.
- Phụ nữ có tiền sử sinh con >4kg.
- Hoặc người đang có các dấu hiệu: tiểu nhiều, khát nhiều, ăn nhiều sụt cân nhanh thì nên tầm soát bệnh đái tháo đường…
Ở nhiều trường hợp, bệnh không gây triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu. Vì vậy, người có yếu tố nguy cơ nên khám định kỳ để phát hiện bệnh sớm.
Vì sao đái tháo đường dễ gây biến chứng?
Điều nguy hiểm của đái tháo đường không chỉ nằm ở chỉ số đường huyết cao. Khi đường huyết tăng kéo dài, thành mạch máu sẽ bị tổn thương dần. Mạch máu lớn và mạch máu nhỏ đều có thể bị ảnh hưởng. Đây chính là nguyên nhân khiến bệnh dẫn đến hàng loạt biến chứng ở tim mạch, thận, mắt, thần kinh và bàn chân.
Nhiều biến chứng diễn tiến âm thầm. Bệnh nhân vẫn sinh hoạt bình thường nên dễ chủ quan. Đến khi xuất hiện triệu chứng rõ thì tổn thương thường đã kéo dài trong một thời gian.
Các biến chứng mạn tính thường gặp ở bệnh đái tháo đường
1. Biến chứng tim mạch
Đây là một trong những biến chứng thường gặp và nguy hiểm nhất của đái tháo đường. Đường huyết cao làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch, từ đó dẫn đến các bệnh lý tim mạch nghiêm trọng.
Bệnh nhân có thể đối mặt với:
- Bệnh mạch vành.
- Đau thắt ngực.
- Nhồi máu cơ tim.
- Đột quỵ.
- Bệnh động mạch ngoại biên.
Khi đi kèm tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc béo phì, nguy cơ còn tăng cao hơn nữa.
2. Biến chứng ở thận
Đường huyết tăng kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận. Ban đầu, bệnh nhân thường không có triệu chứng rõ. Nhưng nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời, chức năng thận sẽ suy giảm dần.
Biến chứng này có thể dẫn đến:
- Đạm trong nước tiểu
- Suy thận mạn
- Suy thận giai đoạn cuối
- Cần lọc máu hoặc ghép thận
Đây là lý do bệnh nhân đái tháo đường cần kiểm tra chức năng thận định kỳ.
3. Biến chứng ở mắt
Mắt là cơ quan rất dễ bị ảnh hưởng ở người mắc đái tháo đường lâu năm. Tổn thương võng mạc do đái tháo đường có thể tiến triển âm thầm và làm giảm thị lực rõ rệt nếu đến viện muộn.
Một số vấn đề thường gặp gồm:
- Bệnh võng mạc đái tháo đường.
- Phù hoàng điểm.
- Xuất huyết võng mạc.
- Bong võng mạc.
- Tăng nguy cơ đục thủy tinh thể.
- Tăng nguy cơ tăng nhãn áp.
Bệnh nhân không nên đợi đến khi mắt mờ mới đi khám. Khám mắt định kỳ giúp phát hiện sớm tổn thương và bảo tồn thị lực tốt hơn.
4. Biến chứng thần kinh
Tổn thương thần kinh là biến chứng thường gặp ở người kiểm soát đường huyết chưa tốt trong thời gian dài. Bệnh nhân có thể cảm thấy tê bì, bỏng rát hoặc giảm cảm giác ở tay chân.
Biến chứng thần kinh thường biểu hiện dưới hai dạng chính:
Ảnh hưởng trên hệ thần kinh ngoại biên:
- Tê chân, tê tay.
- Châm chích.
- Đau rát.
- Mất cảm giác ở bàn chân.
Ảnh hưởng trên hệ thần kinh tự chủ:
- Chậm tiêu, đầy bụng.
- Rối loạn tiểu tiện.
- Rối loạn nhịp tim.
- Tụt huyết áp tư thế.
- Ảnh hưởng chức năng sinh lý.
Đây là biến chứng ảnh hưởng nhiều đến chất lượng sống và cũng làm tăng nguy cơ loét bàn chân.
5. Biến chứng bàn chân đái tháo đường
Bàn chân đái tháo đường thường là hậu quả phối hợp của tổn thương thần kinh và mạch máu. Bệnh nhân giảm cảm giác đau nên có thể không nhận ra những vết trầy xước nhỏ. Trong khi đó, máu nuôi kém khiến vết thương lâu lành và dễ nhiễm trùng.
Các vấn đề thường gặp gồm:
- Da chân khô, nứt nẻ.
- Tê bì, mất cảm giác.
- Loét bàn chân.
- Nhiễm trùng.
- Hoại tử.
- Nguy cơ đoạn chi nếu không được điều trị kịp thời.
Biến chứng này không phải lúc nào cũng bắt đầu từ một vết thương lớn. Đôi khi chỉ là một vết thương nhỏ như chỗ phồng rộp do giày chật, một vết gai đâm hoặc một vết cắt móng chân không đúng cách.
6. Biến chứng da và nhiễm trùng
Người mắc đái tháo đường có nguy cơ nhiễm trùng cao hơn vì hệ miễn dịch hoạt động kém hiệu quả hơn bình thường. Khi đường huyết tăng cao, vi khuẩn và nấm cũng dễ phát triển hơn.
Bệnh nhân có thể gặp:
- Nhiễm trùng da.
- Nấm da.
- Vết thương lâu lành.
- Nhiễm trùng tiểu.
- Nhiễm trùng tái đi tái lại.
Nếu da sưng đỏ, ngứa kéo dài, chảy dịch hoặc vết thương lâu lành, bệnh nhân nên đi khám sớm thay vì tự xử trí tại nhà quá lâu.
Biến chứng cấp tính
Ngoài các biến chứng mạn tính, đái tháo đường còn có thể gây ra những tình huống cấp cứu cần xử trí ngay.
Hôn mê do tăng đường huyết
Tình trạng này thường gặp hơn ở bệnh nhân đái tháo đường type 1. Bệnh nhân có thể có các biểu hiện như:
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Đau bụng.
- Thở nhanh.
- Hơi thở mùi acetone.
- Rối loạn ý thức.
Hội chứng tăng áp lực thẩm thấu máu
Biến chứng này thường gặp hơn ở bệnh nhân đái tháo đường type 2. Một số dấu hiệu cần cảnh giác gồm:
- Khát nước nhiều.
- Tiểu nhiều.
- Mệt mỏi nhiều.
- Lơ mơ.
- Co giật.
- Có thể hôn mê.
Đây đều là những tình trạng có thể đe dọa tính mạng nếu đến viện muộn.
Bệnh nhân cần làm gì để giảm nguy cơ biến chứng?
Điều trị đái tháo đường không chỉ là uống thuốc. Muốn kiểm soát bệnh tốt, bệnh nhân cần phối hợp nhiều yếu tố trong thời gian dài.
Những nguyên tắc quan trọng gồm:
- Dùng thuốc hoặc insulin đúng chỉ định.
- Theo dõi đường huyết định kỳ.
- Ăn uống hợp lý, giảm đường hấp thu nhanh.
- Tăng rau xanh và chất xơ.
- Vận động ít nhất 150 phút mỗi tuần.
- Kiểm soát cân nặng.
- Ngủ đủ giấc.
- Hạn chế căng thẳng.
- Không hút thuốc lá.
- Hạn chế rượu bia.
- Tự kiểm tra bàn chân mỗi ngày.
- Khám mắt, thận, tim mạch định kỳ.
Tại Trung tâm Nội tiết Phương Châu, việc điều trị đái tháo đường được cá thể hóa cho từng bệnh nhân. Bác sĩ sẽ dựa vào tuổi, thời gian mắc bệnh, bệnh lý đi kèm và nguy cơ biến chứng để xây dựng mục tiêu điều trị phù hợp, thay vì áp dụng một công thức chung cho tất cả.
Khi nào bệnh nhân nên đi khám sớm?
Bệnh nhân đái tháo đường nên đi khám ngay nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:
- Đường huyết tăng cao kéo dài.
- Mệt nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân.
- Khát nhiều, tiểu nhiều.
- Tê bì tay chân.
- Mờ mắt.
- Phù chân.
- Vết thương lâu lành hơn.
- Loét hoặc đau ở bàn chân.
- Chóng mặt, lơ mơ.
- Buồn nôn, nôn, đau bụng kèm mệt lả.
Đây có thể là dấu hiệu bệnh đang kiểm soát chưa tốt hoặc biến chứng đã bắt đầu xuất hiện.
Chủ động kiểm soát đái tháo đường để sống khỏe lâu dài
Đái tháo đường là bệnh mạn tính phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Điều cần lưu ý là biến chứng của bệnh không chỉ xảy ra ở một cơ quan mà có thể ảnh hưởng đến toàn bộ cơ thể, từ tim mạch, thận, mắt đến thần kinh và bàn chân.
Càng phát hiện sớm, bệnh nhân càng có nhiều cơ hội phòng ngừa biến chứng và duy trì chất lượng sống tốt hơn. Nếu bạn hoặc người thân đang có dấu hiệu nghi ngờ, đã được chẩn đoán đái tháo đường hoặc cần theo dõi biến chứng, nên thăm khám sớm tại cơ sở chuyên khoa.
Trung tâm Nội tiết BVQT Phương Châu tiếp nhận khám, điều trị đái tháo đường, chăm sóc bàn chân đái tháo đường và các bệnh lý nội tiết, chuyển hóa khác. Với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm cùng hướng điều trị cá thể hóa, Phương Châu đồng hành cùng bệnh nhân trong kiểm soát đường huyết và phòng ngừa biến chứng lâu dài.
Liên hệ đặt lịch khám bệnh nội tiết hoặc tư vấn chế độ dinh dưỡng vận động
- TRUNG TÂM NỘI TIẾT PHƯƠNG CHÂU.
- Tổng đài 1900 545466 hoặc Fanpage Đa khoa Phương Châu.
- Địa chỉ: Số 300, Nguyễn Văn Cừ nối dài, P. Tân An, TP. Cần Thơ.
Tập đoàn Y tế Phương Châu gồm 4 bệnh viện tại Miền Nam Việt Nam: Bệnh viện Phương Nam (Thành phố Hồ Chí Minh), Phương Châu Cần Thơ, Phương Châu Sa Đéc và Phương Châu Sóc Trăng. Với hệ sinh thái chăm sóc sức khoẻ toàn diện Sản - Phụ khoa, Nhi Khoa - Sơ sinh, IVF - Nam Khoa, Đa khoa và Thẩm mỹ, bảo vệ sức khoẻ cho người phụ nữ và cả gia đình. Tập đoàn Y tế Phương Châu với 15 năm phụng sự từ tâm, đạt các chuẩn quốc tế gồm JCI, JCI Enterprise (đầu tiên tại Đông Nam Á và 1 trong 10 hệ thống y tế trên thế giới), RTAC (IVF), ISO 15189, và Lotus Award (USA), Nuôi con bằng sữa mẹ xuất sắc (bởi Alive & Thrive), cam kết mang lại chăm sóc an toàn, nhân văn và lấy người bệnh làm trung tâm.