Mẹ tròn con vuông !

Số điện thoại cấp cứu

NHIỄM HELICOBACTER PYLORI (HP) Ở TRẺ EM

BS CKI Nguyễn Thị Thúy Hồng

Trưởng khoa Nhi – Sơ sinh, BVQT Phương Châu

 

Mình nhận được nhiều câu hỏi lo lắng của bố mẹ liên quan đến vấn đề nhiễm Helicobacter pylori (HP) của bé:

  •  Bé nhà em biếng ăn, hay ói có phải bé bị nhiễm HP không bác sĩ ?
  •  Trong gia đình có người đang điều trị HP vậy bé có bị nhiễm HP không ?
  •  Em muốn xét nghiệm HP cho bé nhà em do tết bé về quê Ngoại chơi hơi lâu mà gia đình có mẹ người nhiễm HP và hiện bé hay ói và biếng ăn.

Chúng ta cùng tìm hiểu về nhiễm HP ở trẻ nhỏ nhé !

- Nhiễm H.pylori là tình trạng nhiễm trùng mãn tính phổ biến nhất ở người, khoảng 50% dân số thế giới nhiễm HP. Các nước phát triển tỉ lệ nhiễm thấp hơn các nước đang phát triển.

     - Trẻ từ 3 tháng tuổi đã có thể bị nhiễm HP và tỉ lệ nhiễm tăng dần đến 10 tuổi và hầu hết các bé ở các nước đang phát triển đều bị nhiễm HP.

     - Tuy nhiên chỉ có 10 -15% những bé bị nhiễm HP gây loét dạ dày tá tràng (cần diệt HP) và cho đến nay chưa ghi nhận HP gây ung thư dạ dày ở trẻ em. (Ở người lớn tỉ lệ HP gây ung thư dạ dày là 1-2%).

HP lây qua đường nào?

HP lây từ người sang người hoặc tự phân người bị nhiễm thải ra lây qua các người khác. Vậy nguyên tắc chung vẫn là giữ gìn vệ sinh cá nhân tốt, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, xử lý phân sạch sẽ, tránh dùng chung chén, ly, đũa, tránh ăn chung món ăn, nhai mớm cho con cháu…

H.pylori gây ra bệnh gì ở trẻ em?

  •  Viêm dạ dày
  •  Loét dạ dày
  •  Loét tá tràng
  •  Lyphoma mô lympho niêm mạc dạ dày
  •  Có thể gây thiếu máu mãn

Trẻ nào nên tầm soát H.pylori ?

  •  Xét nghiệm nhiễm H.pylori có thể được xem xét ở trẻ có ba mẹ, anh chị em ruột bị ung thư dạ dày.
  •  Trẻ thiếu máu thiếu sắt điều trị theo phác đồ mà không khỏi và đã loại trừ các nguyên nhân khác thì có thể xem xét tìm xem có phải do nhiễm H.pylori gây thiếu máu mãn hay không.
  •  Trẻ có loét đường tiêu hóa phát hiện qua nội soi hoặc XQ cản quang đường tiêu hóa (nội soi, X - quang vì mục đích khác thấy có loét thì làm xét nghiệm HP luôn).
  •  Sau khi có chỉ định tiệt trừ H.pylori thì xét nghiệm lại xem đã triệt trừ thành công chưa.

Những trẻ đau bụng kéo dài, tái đi tái lại thì sao?

“Mục tiêu chủ yếu của việc làm xét nghiệm ở bệnh nhân có triệu chứng tiêu hóa là để xác định nguyên nhân gì gây ra triệu chứng đó chứ không chỉ đơn thuần coi có nhiễm H.pylori hay không.”

Hiện không có khuyến cáo cho việc tầm soát và điều trị tiệt trừ H.pylori thường quy ở trẻ em.

Chẩn đoán nhiễm H.pylori bằng công cụ gì ?

  •  Không xâm lấn:

      - Xét nghiệm hơi thở

      - Xét nghiệm phân

      - Xét nghiệm máu

 - Xét nghiệm máu không đáng tin cậy để áp dụng cho chẩn đoán và điều trị (chỉ để làm nghiên cứu).

  •  Xâm lấn (Nội soi - ở trẻ em nội soi dạ dày cần gây mê): bấm mẫu từ dạ dày để xét nghiệm:

      - Cấy vi trùng

      - Mô học

      - Urease test

      - PCR

      - FISH

Khi nào cần nội soi dạ dày chẩn đoán bệnh ở trẻ em:

  •  Đau thượng vị (trên rốn, dưới mũi kiếm xương ức) tái đi tái lại.
  •  Nuốt khó/Nuốt đau
  •  Ói mửa nặng kéo dài
  •  Thiếu máu
  •  Sụt cân
  •  Tiêu chảy kéo dài
  •  Và vài chỉ định chuyên sâu khác

 

Tiêu chuẩn chẩn đoán nhiễm H.pylori

  •  Mẫu cấy khi nội soi dạ dày: mọc HP
  •  Mô học và Urease test cùng dương tính (khi nội soi dạ dày sẽ làm 2 xn này)
  •  Nếu mô học và Urease test chỉ có 1 xét nghiệm dương tính thì cần thêm một xét nghiệm cùng dương tính là xét nghiệm hơi thở hoặc xét nghiệm phân.
  •  Trong trường hợp đang có xuất huyết tiêu hóa, chỉ cần 1 trong những xét nghiệm khi nội soi dương tính là đủ chẩn đoán nhiễm HP.

 

Điều trị HP như thế nào ?

Phối hợp kháng sinh và thuốc ức chế tiết axit dạ dày trong 2 tuần, sau đó duy trì thuốc ức chế tiết axit dạ dày trong 2 tuần tiếp theo.

Làm sao biết được đã diệt được HP hay chưa ?

  •  Xét nghiệm hơi thở hoặc xét nghiệm phân nên được làm sau khi hoàn tất liệu trình điều trị từ 4 – 8 tuần để đánh giá khả năng tiệt trừ thành công.
  •  Không khuyến cáo đánh giá nội soi thường quy sau điều trị tiệt trừ HP.
  • Làm gì khi thất bại điều trị?
  •  Nội soi kiểm tra lại + cấy vi trùng và làm kháng sinh đồ.
  •  Đánh giá đề kháng đối với Clarithromycin.
  •  Thay đổi thuốc điều trị

 

Chỉ định tiệt trừ H.pylori:

  •  Nhiễm H pylori + Thấy loét đường tiêu hóa khi nội soi
  •  Nhiễm H pylori + có người thân trực hệ (bố, mẹ, anh, chị em ruột) bị ung thư dạ dày.
  •  Nhiễm HP được chẩn đoán bằng phương pháp dựa trên nội soi lấy mẫu mà không có loét đường tiêu hóa, điều trị tiệt trừ HP có thể xem xét.
  •  Nhiễm HP + Thiếu máu thiếu sắt kháng trị đã loại trừ các nguyên nhân khác.

 

Sự khác biệt giữa nhiễm H.pylori ở người lớn và trẻ em?

  •  Tỷ lệ nhiễm: thấp hơn người lớn
  •  Tỷ lệ bệnh và biến chứng: đa phần viêm dạ dày mãn không triệu chứng, chỉ 15 – 20% người nhiễm có loét đường tiêu hóa và 1- 2% người nhiễm ung thư dạ dày khi trở thành người lớn (chứ không phải lúc nhỏ).
  •  Chưa có báo cáo HP gây bệnh ung thư ở trẻ em.
  •  Khả năng tái nhiễm (< 5 tuổi)
  •  Đau bụng ở trẻ em có thể do nhiều nguyên nhân, trong đó phần lớn có thể là đau bụng chức năng.
  •  Chưa đủ bằng chứng về mối liên hệ giữa nhiễm H.pylori và đau bụng nếu không có loét đường tiêu hóa.
  •  Tỷ lệ kháng kháng sinh cao.

Phụ huynh đưa bé đi kiểm tra sức khỏe định kỳ tại BVQT Phương Châu

Làm sao biết được đã diệt được HP hay chưa?

  •  Xét nghiệm hơi thở hoặc xét nghiệm phân nên được làm sau khi hoàn tất liệu trình điều trị từ 4 – 8 tuần để đánh giá khả năng tiệt trừ thành công.
  •  Không khuyến cáo đánh giá nội soi thường quy sau điều trị tiệt trừ HP.

Làm gì khi thất bại điều trị?

  •  Nội soi kiểm tra lại + cấy vi trùng và làm kháng sinh đồ.
  •  Đánh giá đề kháng đối với Clarithromycin.
  •  Thay đổi thuốc điều trị

Yếu tố gây thất bại tiệt trừ

     Do sự tuân thủ điều trị không được tốt vì:

  •  Thời gian điều trị dài
  •  Thuốc sử dụng nhiều dạng: kháng sinh, ức chế toan
  •  Chi phí điều trị
  •  Tác dụng phụ của thuốc
  •  Trẻ em khó uống thuốc

     Do vi khuẩn:

  •  Tình trạng kháng kháng sinh
  •  Mức độ nhiễm vi khuẩn
  •  Động lực của từng chủng vi khuẩn
  •  Tái nhiễm (Tỷ lệ tái nhiễm hàng năm sau điều trị tiệt trừ: Nước đang phát triển: TE 2 – 12.8%/số trẻ được tiệt trừ).

Tóm lại:

1. Không phải người nhà nhiễm HP là đưa bé đi tầm soát HP.

2. Không phải ói, biếng ăn, đau bụng là đi tìm HP.

3. Không phải có nhiễm HP là phải triệt trừ HP

4. Không phải dùng thuốc diệt HP là lúc nào cũng diệt được.

5. Không phải diệt rồi là không bị lại

6. Không phải các xét nghiệm HP đều có giá trị như nhau … Mà có chỉ định cả và bác sĩ sẽ hỏi bệnh, thăm khám để có chỉ định thích hợp cho từng bé ạ!

Xin gửi đến quý phụ huynh một vài thông tin tham khảo về nhiễm H.pylori ở trẻ em. Nếu nghi ngờ bé nhà mình có triệu chứng nhiễm H.pylori, hãy nhanh chóng đưa bé đến cơ sở y tế gần nhất để thăm khám và điều trị nhé.

Chúc các bé luôn vui khỏe !

 

Bài viết có tham khảo các tài liệu chuyên môn trong và ngoài nước:

1. Evidence-based guidelines from ESPGHAN and NASPGHAN for Helicobacter pylori infection in children - JPGN Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition.

2. Helicobacter pylori and Peptic Ulcer Disease –Marion Rowland, MB, MPH: Textbook of Pediatric Gastrointestinal disease.

3. Viêm dạ dày và nhiễm H.pylori ở trẻ em – TS BS Nguyễn Anh Tuấn, Giảng viên BM Nhi ĐHYD Tp. HCM.

4. Đồng thuận về chẩn đoán và điều trị tiệt trừ H.pylori ở Việt Nam 2012 – TS BS Quách Trọng Đức, BM Nội ĐHYD Tp HCM.